Artykuł przedstawia postać Witolda Chromińskiego (1913-1977) – wybitnego, choć nieco zapomnianego fotografa i podróżnika. Chromiński był jednym z pionierów szczecińskiej telewizji. Podróżował po całym świecie, najchętniej powracając do Afryki. Był też w Kanadzie z Arkadym Fiedlerem (co opisał Fiedler w książce I znowu kusząca Kanada). W 1954 roku zaprezentował na łamach „Fotografii” założenia metody zwanej izoprintem. Archiwum jego twórczości obejmuje fotografię marynistyczną i zdjęcia z podróży, akty, portrety, zdjęcia miast Polski, fotografie aktorów teatralnych. Autorka artykułu korzysta z materiałów archiwalnych oraz z przeprowadzonych przez siebie wywiadów z osobami, które osobiście znały Chromińskiego.

This article analyzes the 2024 flood in Poland as an expression of permacrisis—a chronic, human-accelerated condition rather than a singular natural event. Based on ethnographic fieldwork in Lower Silesia and along the Oder River, it examines how anticipatory planning (Cons 2018) shapes emerging responses and forms of response-ability. These are framed through competing discourses: techno-response-abilities (infrastructure, state control), eco-response-abilities (wetlands, ecosystems), and grassroots readiness as an embodied practice. While public attention favored spectacular techno-solutions, ecological processes operated quietly, yet effectively. The flood foregrounded fundamental questions of response-ability—who and what will be included in future adaptation strategies, and who or what will be excluded.

The contributions gathered in this thematic section in volume 69 of Etnografia Polska explorehow contemporary anthropological approaches to local heritage, collective memory, and identityexamining the processes through which heritage is created, sustained, and reinterpreted withindifferent regional contexts in Poland, emphasizing its dynamic and socially embedded character.Heritage is understood here as an ongoing, negotiated practice shaped by community agency,emotional attachments, and relationships to place. The volume highlights bottom-up perspectivesand the role of local actors in constructing and transmitting cultural traditions. Across the articles,heritage emerges not as a fixed legacy of the past but as a relational and contested fieldcontinuously reshaped in response to cultural, political, and environmental change.

Celem niniejszego artykułu jest refleksja nad etycznymi wyzwaniami antropocenu. Refleksja etyczna jest nieodzowną częścią tworzenia wiedzy antropologicznej, a następnie procesu jej aktywizacji w obiegu akademickim i pozaakademickim. Etyka nie istnieje bez człowieka i podąża za człowiekiem, jego zdolnością do myślenia, empatią, wyobraźnią, współodczuwaniem i odpowiedzialnością. Etyka wypracowana w antropocenie dla obecnych i przyszłych form uwikłania społeczno-środowiskowego i ekologiczno-ekonomicznego nie musi przejawiać się w narracjach o winie i odkupieniu, odpowiedzialności i wyrzutach sumienia w obliczu świadomości kryzysu klimatycznego i dewastacji planety. Konieczne jest zatem poszukiwanie nowych sposobów myślenia, które zmieniłyby naszą optykę postrzegania rzeczywistości z kategorii hierarchicznych układów na zestawy wielorakich relacji, które mogłyby promować rozwój bardziej zrównoważonych praktyk ekonomicznych, odpowiedzialnych zachowań społecznych i odpowiednich wzorców etycznych.

Review of the publication edited by Kaarina Aitamurto i Ross Downing, Germanic and Slavic Paganisms: Security Threats and Resiliency [Polish: Germańskie i słowiańskie pogaństwa: zagrożenia bezpieczeństwa i odporność], US: Bloomsbury, 2024, p. 306.

Artykuł dotyczy podróży sentymentalnych potomków mennonitów, którzy w XVI w. migrowali do Polski z Niderlandów i północnych Niemiec, uciekając przed prześladowaniami. Zamieszkali oni głównie na Żuławach, gdzie udoskonalili sieć hydrograficzną, trudnili się rolnictwem i handlem. W wyniku sytuacji politycznej – zaborów i decyzji kończących II wojnę światową – migrowali z Żuław do wielu krajów świata. Od końca lat 70. XX w. mennonici zaczęli przyjeżdżać do Polski w ramach podróży sentymentalnych i w poszukiwaniu korzeni przodków oraz współwyznawców. W artykule dokonano analizy kształtowania relacji polsko-mennonickich na przykładzie działalności kilku organizacji, Międzynarodowych Zjazdów Mennonickich oraz podróży sentymentalnych poszczególnych rodzin i wspólnot mennonickich, które zestawiono z wypowiedziami przewodników po Żuławach. Analizowane dane zostały zaprezentowane w kontekście zagadnienia postpamięci i negocjowania pamięci o przodkach w polu pamięci społeczno-kulturowej.

W 2024 roku tradycje kulturowe mikoregionu Chazy/Hazy zostały wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Do tradycji tych należy gwara, dziedzictwo muzyczne, obrzędy, haft oraz elementy krajobrazu kulturowego. Do niedawna ubieganie się o taki wpis byłoby utrudnione ze względu na dezintegrację lokalnej społeczności. Jednak dzięki wspólnym wysiłkom osób zaangażowanych w rozwój mikroregionu oraz wsparciu Muzeum Ziemi Rawickiej możliwe stało się przygotowanie odpowiedniego wniosku. W niniejszym artykule przedstawiam analizę inicjatyw podejmowanych przez regionalistów, animatorów kultury, liderów zespołów regionalnych, członków stowarzyszeń i instytucji kultury, których celem była integracja lokalnej społeczności i wspólne działania na rzecz wpisania tych tradycji na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Jako mieszkanka regionu Chazy/Hazy i aktywistka działająca na rzecz ochrony kultury tradycyjnej uczestniczyłam w całym procesie, co pozwoliło mi sformułować istotne wnioski.

The text is a review of the latest book by Karolina Bielenin-Lenczowska. The publication is dedicated to research on the Polish diaspora in Brazil, specifically the descendants of settlers who arrived in the 19th century. The author, an anthropologist and linguist, used her fieldwork experience by spending time in the Brazilian colony of Rio Claro. The book aims to understand what being Polish in Brazil means to her interlocutors, as well as which elements of culture, such as language and culinary practices, are perceived as “Polish.” The monograph is an example of applying contemporary standards in anthropology, combining theory with fieldwork and accessible language.

TThis article examines the use of participatory arts-based research (PABR) to document and disseminate rural women’s non-academic knowledge of tradition and explores how such knowledge might inform the work of government institutions in Poland. The study engaged members of the Rural Women’s Circle (Koło Gospodyń Wiejskich, KGW) in Wyrzeka—one of the oldest and most widespread rural women’s associations—as co-creators in an artistic project designed to provide a space for self-expression outside state-defined frameworks. While KGWs are publicly legitimized as ambassadors of tradition and folklore, their role in defining and updating this knowledge remains marginal; institutional narratives dominate, often instrumentalizing their work for political purposes. Drawing on feminist epistemology, the project employed accessible visual arts methods, including collage, to: (a) reclaim women’s subjectivity within tradition narratives; (b) reach audiences beyond government channels; and (c) produce contextually relevant research through collaboration with women whose contributions are undervalued both for their non-academic status and for the gendered character of their expertise. The findings highlight the persistent marginalization of women’s experiential knowledge within heritage discourse and the potential of PABR to challenge this imbalance.

Artykuł poświęcony jest niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu społeczności Kosznajdrów – katolickich osadników niemieckiego pochodzenia, zamieszkujących od XIV wieku obszar pogranicza Pomorza i Kujaw. Artukuł ukazuje Kosznajderię jako przykład zintegrowanej, rytualnej wspólnoty wiejskiej, w której praca, religia i przestrzeń tworzyły spójną całość. Szczególną uwagę poświęcono tradycyjnym formom gospodarowania (np. kawelowanie pól), mikrotoponimii oraz symbolice miejsc sakralnych w krajobrazie wiejskim. Artykuł podkreśla proces zanikania tożsamości kulturowej Kosznajdrów w wyniku wojny, migracji i zmian cywilizacyjnych, a także znaczenie badań nad pamięcią i językiem w rekonstruowaniu dziedzictwa lokalnego.