Punktem wyjścia artykułu jest jeden z aspektów teologicznej dyskusji, która toczyła się w czasie Soboru Watykańskiego II i po jego zakończeniu. Dotyczyła ona interpretacji ofiary Jezusa na krzyżu: czy była ona przede wszystkim ekspiacją za ludzkie grzechy, czy raczej aktem miłosierdzia skierowanym ku człowiekowi. Autor artykułu odtwarza argumentację teologów francuskich i polskich opowiadających się za tym drugim rozumieniem. Następnie stawia hipotezę, że prekursorem takiego myślenia był w polskiej tradycji Cyprian Norwid i sprawdza ją, interpretując wybrane utwory poety: Słodycz, Paschę, fragmenty poematu Quidam.

Od początków twórczości Cyprian Norwid często formułuje w swych dziełach poetyckich refleksje i proklamacje metaliterackie. Poeta tworzy szereg wierszy programowych: bądź to manifestów skupionych głównie na postawie poety i jego roli jako artysty, na zagadnieniach języka poetyckiego i estetyki poezji, bądź też wypowiedzi o charakterze szerszych proklamacji ideowych (światoobraz, idee społeczne i cywilizacyjne). Wymienić tu należy m.in. pierwsze manifesty poetyckie z okresu warszawskiego (wiersze Pióro i Do wieśniaczki), szereg utworów ze zbioru Vade-mecum (wśród nich tytuły: Liryka i druk, Kolebka pieśni, Ostatni-despotyzm, Fortepian Szopena), arcydzieła z okresu ostatniego, takie jak: Na zgon Poezji (Elegia), Do Bronisława Z. Wymiar literacko- i estetyczno-programowy mają też wielkie poematy dyskursywne (Promethidion, Rzecz o wolności słowa) oraz liczne utwory z domeny poezji narracyjnej i prozy artystycznej Norwida. W Pięciu zarysach, cyklu otwierającym zbiór Poezji Norwida z roku 1862, dominują cechy poezji traktatowej, której treść dotyczy generalnych kwestii polskiej literatury i sztuki, ale też kardynalnych spraw europejskiej kultury, światoobrazu epoki. Ten typ poezji w biografii twórczej Norwida pojawia się, począwszy od Pieśni społecznej czterech stron (1849) poprzez Niewolę, Psalmów-psalm, Promethidiona aż po Rzecz o wolności słowa (1869). Refleksja programowa służy poecie do zaznaczenia swej odrębności, swojej autonomii wobec innych zjawisk literackich, zwłaszcza tych niezasługujących jego zdaniem na poklask, którym się cieszą. Pozwala też na diagnozowanie głębokiej, nieuchronnej przemiany literatury i kultury, wobec której należy zająć aktywną, twórczą postawę. Służy również za autokomentarz, za kierowaną do odbiorcy lekturę autorską dzieła w odpowiedzi na zarzuty hermetyzmu, niejasności, nieczytelności tego pisarstwa (wobec nasilającego się deprecjonowania twórczości Norwida, autokomentarz staje się narzędziem walki o prestiż, walki o uznanie wartości tego pisarstwa). I wreszcie, Norwid używa instrumentów metaliteratury do integrowania swej biografii twórczej.

Artykuł omawia inicjatywy podjęte przez polską emigrację na Wyspach Brytyjskich po drugiej wojnie światowej mające na celu popularyzację dzieła i osoby Cypriana Norwida oraz naukowe przybliżenie i opracowanie jego twórczości w różnych wybranych aspektach. Autor artykułu skupia się przede wszystkich na omówieniu dwóch książek zbiorowych: Norwida żywego z 1962 r. oraz nawiązującego do tej klasycznej już publikacji tomu Norwid żywy. Kontynuacja, wydanego w 2023 r.

Artykuł analizuje znaczenie słowa „okopy” z wiersza Moja ojczyzna, ustalając dawne jego znaczenie ‘ziemnego ogrodzenia wokół wiejskiej siedziby’ oraz ‘pagórka, wzniesienia’. To zapoznane znaczenie pozwala dostrzec polemiczność utworu wobec wizji ojczyzny z Inwokacji z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.

Artykuł proponuje interpretację Lilii – ostatniej części Pięciu zarysów Cypriana Norwida. Poemacik ten zawiera – podobnie jak pozostałe utwory Pięciu zarysów – partie dialogowe; rozmowa protagonistów, jej tematyka i okoliczności, w jakich toczy się dialog, stanowią zasadniczy obiekt zainteresowania. W polu widzenia znajduje się więc m.in. literacka i historyczna figura jeźdźca oraz topograficzne, kulturowe i polityczne aspekty traktu żytomierskiego. Nawiązanie do ewangelicznej przypowieści o liliach otwiera religijną perspektywę rozmowy toczonej na temat wolności i jej możliwych – lub koniecznych – ograniczeń. Lilie łączą perspektywę rodzajowego obrazka, przywołującego obraz nocnej przejażdżki przyjaciół w znajomym otoczeniu z możliwością dysputy o tematyce etycznej, religijnej i (może także) politycznej. Otwarcie tematyki rozmowy wiąże się z symbolicznym otwarciem topografii, w której ta rozmowa ma miejsce.

Artykuł omawia dorobek naukowy i organizacyjny Jadwigi Puzyniny jako badaczki języka i twórczości Cypriana Norwida. Autorzy przywołują i charakteryzują najważniejsze dokonania Uczonej, zwłaszcza projekt słownika języka Norwida oraz jej publikacje dotyczące różnych aspektów języka poety.

Autorka artykułu opisuje Wiersze i fragmenty poezji/Poems and Poetic Fragments – tom anglojęzycznych przekładów wybranych wierszy Norwida dokonanych przez Kazimierza Brauna. Metodę tłumacza łączy ze szkołą manipulistów ze względu na jego uwypuklanie pewnych cech przekładanych utworów, przemilczanie innych – mniej pasujących do reżyserskiej wizji czy też osobistego zrozumienia tekstu.

Jednym z ważnych wątków relacji Norwida z XIX-wieczną prasą jest jego współpraca w latach 1866-1868 z prestiżowym francuskim czasopismem „L’Artiste” – najstarszym europejskim przeglądem sztuki, którego redaktorem był wówczas Arsène Houssaye. Na początek lat 60. XIX w. przypadł w dziejach tego magazynu okres nazwany później „renesansem akwaforty”, jednak Norwid przekazał redakcji swe akwaforty dopiero w roku 1866, gdy inwestycje na rynku nieruchomości zmusiły Houssaye’a do znacznej redukcji liczby zamieszczanych w „L’Artiste” grafik, co tłumaczy trwające dwa lata problemy z edycją Norwidowych rycin. Ostatecznie „L’Artiste” zamieścił Figure de caractère/Sybillę w lutym 1868 r. oraz Le Prisonnier/Un Martyr w marcu 1868 r. wraz z anonimową przychylną recenzją, której autor (możliwe, że sam Houssaye) odnalazł w stylu Norwida ślady wpływów Leonarda da Vinci, Dürera i Rembrandta. Owocem tej promocji polskiego artysty był cykl sukcesów artystycznych w Paryżu oraz ugruntowanie pozycji Norwida w międzynarodowym świecie artystycznym, natomiast na polu krajowym – znacznie mniej satysfakcjonujący artystę listowny dialog z Józefem Ignacym Kraszewskim.

Po odtworzeniu zawiłej chronologii powstawania Prób i Pięciu zarysów obyczajowych autorka wskazuje wynikające z tej zawiłości problemy edytorskie i interpretacyjne. W swojej interpretacji czyta Próby jako epilog (a nie prolog) Pięciu zarysów. Swoją decyzję uzasadnia nie tylko hipotezą powstania wiersza jako ostatniego ogniwa cyklu otwierającego tom Poezji wydany u Brockhausa, ale także obecnością nawiązań do innych utworów Norwida napisanych w zbliżonym czasie. Interpretuje utwór jako pochwałę i elegijne pożegnanie romantycznej pieśni i zarazem pytanie o kształt liryki, która mogłaby ocalić etyczne przesłanie i religijny ton odchodzącej poezji w zmieniającym się cywilizacyjnym kontekście. Podkreśla wahanie poety, ironię, ale także wezwanie do podjęcia próby sprostania takiemu zadaniu.

Artykuł dotyczy znaczenia i pochodzenia frazeologizmu „racja fizykaˮ, który występuje w zakończeniu Burzy – jednego z ogniw poematu Pięć zarysów. Wyrażenie to, funkcjonujące w utworze jako żartobliwa riposta kwestionująca wcześniejszą wypowiedź, było dotychczas wiązane z łacińską konstrukcją ratio physica i opisywane w słownikach pod hasłem „fizykaˮ. Tymczasem bardziej prawdopodobne jest, że we frazeologizmie wykorzystano jedno z dawnych znaczeń rzeczownika „fizykˮ, obecne w XIX-wiecznej polszczyźnie gwarowej. Znaczenie to stało się podstawą żartobliwych ludowych powiedzeń „Racja fizyka, Kaśka butów nie ma” i „Racja fizyka, spadła świnia z chlewika” oraz omawianego frazeologizmu, notowanego także w źródłach literackich z XIX i pierwszej połowy XX w.