Recenzja książki: Biblioteka [w] transformacji. Materiały z VII ogólnopolskiej konferencji naukowej, Białystok, 14–15 września 2023 roku, [red. P. Chomik, I. Szymańska, W. Wróbel] Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2024, ss. 325. ISBN 978-83-7431-804-4.

Recenzja książki: Dariusz Kuźmina, Książę Kościoła i mąż stanu, prymas Stanisław Karnkowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 2024, ss. 329. ISBN 978-83-67723-17-6.

Cel: Artykuł porusza tematykę tworzenia archiwów społecznych w bibliotekach, szczególnie nagrań dźwiękowych, i omawia możliwość ich wykorzystania w badaniach. Autorka skupia się na archiwach dźwiękowych gromadzonych w Zachodniopomorskiej Bibliotece Cyfrowej „Pomerania”. Nagrania są tworzone przez pracowników Książnicy Pomorskiej im. Stanisława Staszica w Szczecinie. Metoda: W artykule zostały wykorzystane współczesne koncepcje pamięci i teorie kulturowe: miejsc pamięci, pamięci kulturowej i społecznej, a także literaturoznawcza teoria trójkąta autobiograficznego. Wnioski: Artykuł prezentuje możliwości badawcze analizy i interpretacji archiwów dźwiękowych. Zaprezentowane w tekście metody badawcze podkreślają potencjał interpretacyjny archiwów dźwiękowych i prezentują ich możliwe zastosowania w badaniach humanistycznych.

Streszczenie. Wydawany w latach 1892–1893 „Organ Prowincyonalnego Towarzystwa Pszczelarzy na W. Ks. Poznańskie” był czasopismem, o którego istnieniu wiedziało środowisko pszczelarzy. Jednak ze względu na brak znanych zachowanych egzemplarzy pismo to nie doczekało się opracowania z autopsji. Sytuacja zmieniła się wraz z odnalezieniem w zbiorach prywatnych kompletu wydanych numerów. Celem artykułu jest wszechstronna analiza czasopisma, pod względem zarówno jego zawartości, jak i związków z otoczeniem, tzn. nakreślenie dziejów instytucji sprawczej, miejsca wśród innych polskich czasopism pszczelarskich XIX wieku oraz w bibliografii dziedzinowej, a także prezentacja redaktorów. W pracy wykorzystano metody: indukcyjną i dedukcyjną, analizy krytycznej i analizy zawartości oraz bibliograficzną. Wnioski: „Organ…” był czasopismem dwujęzycznym. W pierwszym roku jego istnienia wersja polska była tłumaczona z niemieckiej, którą należy uznać za podstawową. W kolejnym roku nastąpił podział, każda z wersji miała oddzielnego redaktora. Ponieważ do tej pory nie odnaleziono egzemplarzy niemieckich, bezpośrednia analiza porównawcza nie jest możliwa. „Organ…” w wersji polskiej był czasopismem bardzo skromnym objętościowo i o niskim nakładzie. Szybko stał się niedostępny w wersji oryginalnej, a przekazy o nim były powielane i deprecjonowały jego wartość jako czasopisma. Pamięć o tym tytule przetrwała tylko w nielicznych bibliografiach i opracowaniach dotyczących literatury pszczelniczej. Wbrew ukształtowanemu tradycją przekazowi należy stwierdzić, że było to czasopismo ważne i to nie tylko jako organ związkowy mający za zadanie propagowanie gospodarki pasiecznej, ale przede wszystkim jako organ oficjalnej organizacji ukazujący się w języku polskim w okresie szczególnie nasilonej antypolskiej polityki państwa niemieckiego.

Recenzja książki: Anna Lubińska, Książka i biblioteka w wybranych pracach Umberta Eco. Studium bibliologiczne,Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wydawnictwo „Szermierz” 2024, ss. 354. ISBN 978-83-229-3856-0.

Cel: artykuł omawia działalność warsztatu Jana Targoyna – jednej z ważniejszych, choć wciąż niemal nieznanej postaci poznańskiego introligatorstwa ery Odrodzenia. Metody badawcze: autor dokonał analizy tegumentologicznej 40 opraw książkowych wykonanych przez wskazaną pracownię, jak również narzędzi introligatorskich, których używała. Wnioski: w świetle dotąd poznanego materiału zabytkowego sygnalizowaną w literaturze przedmiotu aktywność warsztatu Targoyna, obejmującą lata 1534–1544, należy rozszerzyć co najmniej o przeszło jedno dziesięciolecie – do połowy szóstej dekady XVI wieku. Większość opraw atrybuowanych Targoynowi opiera się na schematycznych rozwiązaniach materiałowych i dekoracyjnych rozpowszechnionych wśród przedstawicieli ówczesnego środowiska poznańskiego, czerpiących wzorce z renesansowego introligatorstwa niemieckiego. Podobnie rzecz ma się z narzędziami, z których Targoyn korzystał na przestrzeni całej swojej działalności. Także one wpisują się w typowy dla poznańskich introligatorów repertuar zdobniczy. Co więcej, znaczna część z nich ma liczne, nierzadko bliźniaczo podobne odpowiedniki, niemal do złudzenia przypominające zestaw radełek i tłoków, którym posługiwał się omawiany warsztat.

W artykule została przedstawiona produkcja wydawnicza Poznania w latach 1945–1950, czyli w okresie odbudowy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Celem artykułu jest ukazanie jej rozwoju w pierwszych trzech latach, następnie powolnego upadku spowodowanego zmieniającą się sytuacją polityczną. Nowe władze dążyły do wyeliminowania z rynku wydawców prywatnych i spółdzielczych oraz prowadzenia działalności nakładczej przez inne podmioty. Zahamowanie tak prężnie rozwijającej się działalności i centralizacja ruchu wydawniczego w Warszawie doprowadziły do poważnego uszczerbku w rozwoju naukowym, kulturalnym i literackim Poznania. Metody badawcze: bibliograficzna, statystyczna i porównawcza. Podstawę analiz stanowią dane bibliograficzne dotyczące ruchu wydawniczego w Poznaniu zebrane przez autora, które porównywano z wynikami badań z lat poprzednich. Wnioski: autor wykazał, że produkcja wydawnicza Poznania lat 1945–1950 była znacznie większa niż to do tej pory przedstawiano w literaturze.

Na świecie nieustannie rośnie liczba cyfrowych danych badawczych, co wywołuje potrzebę ich przechowywania i udostępniania w bezpiecznym środowisku. Platformy internetowe nazywane repozytoriami są powszechnie uznanym miejscem gromadzenia wyników badań naukowych. Z punktu widzenia długotrwałego bezpieczeństwa deponowanych w nich danych ważne jest, by repozytoria spełniały ogólnie przyjęte standardy, dzięki czemu można wliczać je w poczet „zaufanych repozytoriów”. Dodatkowo coraz częściej udostępnienie lub przynajmniej przechowywanie danych badawczych w tzw. zaufanych repozytoriach staje się jednym z wymogów właściwego rozliczania projektów naukowo-badawczych. Celem autorki jest zaprezentowanie wyniku przeglądu narzędzi pozwalających na uzyskanie certyfikacji potwierdzającej wiarygodność repozytoriów danych badawczych. Wybrano certyfikaty, które stały się podstawą opracowania Memorandum of Understanding uzgodnionego w 2010 roku (z uwzględnieniem koniecznej aktualizacji). Sprawdzono również liczbę instytucji i ich repozytoriów z przyznanym aktualnym certyfikatem. W badaniu zastosowano metodę krytycznej analizy dokumentów z wykorzystaniem materiałów o charakterze normatywnym i informacyjnym znajdujących się na stronach internetowych podmiotów przeprowadzających audyt i certyfikację repozytoriów cyfrowych. Rezultaty: badania wykazały, że na chwilę obecną tylko ok. 4% repozytoriów zarejestrowanych w międzynarodowym rejestrze repozytoriów danych badawczych re3data.org ma przynajmniej jeden aktualny szeroko uznany certyfikat. Czynnikami zniechęcającymi do starania się o prestiżowy certyfikat mogą być jego cena oraz długotrwały proces oceny i weryfikacji zgłoszenia.

W kolekcji starych druków Ossolineum znajduje się wiele dzieł opisujących historię i kulturę Bizancjum. Możemy znaleźć tu pierwsze drukowane opisy zdobycia Konstantynopola w 1453 roku, XV-wieczne przedstawienia bizantyńskiej stolicy, opisy drogocennych ilustrowanych greckich manuskryptów, jak również polskie relacje z podróży na Wschód z przełomu XVII i XVIII wieku. Metoda i cel: Analiza treści omawianych tu woluminów pozwala ukazać, jak na przestrzeni XV–XVII stulecia Konstantynopol z ostatniego bastionu chrześcijańskiej tradycji i kultury antycznej stał się egzotyczną siedzibą pogańskiego tyrana. „Źródło muz”, gdzie humaniści poszukiwali cennych manuskryptów, i repozytorium świętych relikwii, dokąd zmierzali liczni pielgrzymi, stało się bazarem orientalnych rozmaitości, pełnym tajemnic, niezwykłych przypraw i obcych zwyczajów. Wnioski: Niniejsze rozważania prezentują, jak od XVI stulecia tematyka prac dotyczących obszarów wschodniego Rzymu, przechodząc do sfery badań naukowych jako historia „greckiego cesarstwa”/ Bizancjum, w wymiarze popkulturowym zastępowana była szerszym zainteresowaniem nad Orientem. Podejmowana w wybranych starych drukach tematyka uwidacznia, jak w oczach nowożytnych Europejczyków Cesarstwo Wschodniorzymskie nieuchronnie traciło te cechy swego dawnego oblicza, z którymi Zachód mógłby się identyfikować. Bizancjum stawało się coraz bardziej światem obcym, skomplikowanym i wydumanym. Prezentowane tutaj woluminy omówiono również pod względem fizycznym, przybliżając sylwetki ich dawnych właścicieli oraz ich bibliotek.

Cele artykułu: rozpoznanie zawartości rękopisu (repertuar, proweniencja, datowanie; wartość informacyjna w kontekście historii kultury muzycznej Rzeczpospolitej); ustalenie pochodzenia spisu muzyków i identyfikacja muzyków. Metody: metody krytyki zewnętrznej i wewnętrznej źródła muzycznego, metody historyczne. Wyniki: ustalenie, że rękopis PL-Pu Rpm7642 składa się z fragmentów ośmiu innych, powstałych przynajmniej w trzech różnych ośrodkach rękopisów, przybliżone ustalenie ich repertuaru; wskazanie na przyczynę tak nietypowej zawartości: związku z działalnością prof. Adolfa Chybińskiego, najprawdopodobniej poprzedniego właściciela rękopisu; zidentyfikowanie spisu muzyków jako pochodzącego z krakowskiej bursy muzycznej jezuitów, datowanego na rok 1735 – oprócz muzyków znanych z innych źródeł badany rękopis przynosi informacje o czterech nowych muzykach oraz uzupełnia dane na temat ośmiu już wcześniej odnotowanych.