Autorky si kladou za cíl zmapovat, nakolik se onomastika a onomastická problematika objevovaly od počátku 20. století do současnosti jako téma v českých, obecně zaměřených lingvistických, případně lingvisticko-didaktických časopisech. Materiálovou základnu tvoří periodika „Časopis pro moderní filologii“ (1911–2024), „Naše řeč“ (1917–2024), „Slovo a slovesnost“ (1935–2024) a „Český jazyk a literatura“ (1950–2024), ze kterých jsou excerpovány texty (studie, články, zprávy), v nichž dominují onomastická témata (oblast antroponym, toponym i chrématonym). Na základě kvalitativní analýzy, založené na čtení jednotlivých textů a detekci řešených problémů, autorky především zjišťují, zda a nakolik česká lingvistika v průběhu 20. století věnovala onomastice jakožto dílčí lingvistické disciplíně pozornost. V další rovině autorky studie sledují rovněž to, jak se ve vybraných lingvistických časopisech proměňovala pozornost věnovaná onomastice jednak v průběhu let a jednak v závislosti na vývoji teoretických a metodologických východisek této vědní disciplíny (např. sběr pomístních jmen, modelová analýza, funkční pojetí, kvantitativní obrat), charakteru jednotlivých periodik, případně sledují, jakou roli hrály v prezentaci onomastiky ve vybraných periodikách konkrétní osobnosti. Provedená kvalitativní analýza ukazuje, že důležitou roli ve výběru a prezentaci onomastických témat hraje zejména charakter jednotlivých periodik a rovněž emancipace onomastiky v šedesátých letech 20. století.

Celem artykułu jest opis nazw krakowskich stowarzyszeń i instytucji, których domeną była działalność dobroczynna. Nazewnictwo związane z dobroczynnością nie było dotychczas przedmiotem bliższego oglądu, choć jest to jeden z najbardziej rozwiniętych obszarów aktywności osób zaangażowanych społecznie, mający długą tradycję. Opisywana grupa nazw dotyczy II Rzeczpospolitej — okresu, w którym zorganizowane działania pomocowe były szczególnie nasilone ze względu na powojenne zniszczenia i znaczne zubożenie społeczeństwa. Zebrane ze źródeł archiwalnych struktury onimiczne zostały poddane analizie opartej na teoretyczno-metodologicznych rozwiązaniach prezentowanych w pracach z zakresu chrematonomastyki autorstwa Gałkowskiego. Analiza dotyczyła dwóch głównych aspektów: strukturalnego i leksykalno-semantycznego. Pod względem strukturalnym omawiane nazwy nie odbiegają od nazw innych stowarzyszeń — większość z nich przybiera postać kilkuczłonowej grupy nominalnej połączonej związkami składniowymi. Mają one także deskryptywny charakter, rzadko występują wśród nich odrębne komponenty wyróżniające. Specyfika opisywanych socjoideonimów jest widoczna w doborze składników leksykalnych, w których ujawniają się cechy charakteryzujące grupę, wskazujące na: rodzaj działalności, podmiot działań dobroczynnych, osoby zrzeszone, a także wyznawane wartości, których wykładnikami mogą być odwołania do religii oraz komponenty antroponimiczne, najczęściej desygnujące świętych uznanych za patronów osób potrzebujących pomocy. Dzięki przejrzystości znaczeniowej wyrazów pospolitych tworzących nazwy stowarzyszeń dobroczynnych można odczytywać te struktury onimiczne jako bezpośrednie odesłania do świata idei wyznawanych przez osoby zrzeszone, składniki budujące tożsamość grupy i kształtujące jej wizerunek w społeczności, w której działają. Dalszym etapem prac badawczych może być porównanie nazw z okresu II Rzeczpospolitej z nazwami współcześnie założonych organizacji dobroczynnych w celu uchwycenia tendencji rozwojowych w ich zakresie.

У статті проаналізовано назви чемпіонатів (чемпіонатоніми) як різновид хрононімів. За допомогою різних методів (структурного, описового, порівняльно-типологійного, контекстного й кількісного) з’ясовано особливості вживання чемпіонатонімів в українському футбольному дискурсі. Пропріативи згруповано за ієрархією футбольних ліг – від найвищих до аматорських. У назвах найвищих за ієрархією чемпіонатів переважають оніми, що містять складники із семою ‘перший’, передану різномовними лексемами та цифрою 1. Меншою кількістю репрезентовано власні назви з компонентами супер-, еліт-, про- та назви чемпіонатів, утворені від перших літер суверенонімів. Спостережено, що чемпіонатонімікон має політичний підтекст, наприклад, назви чемпіонатів колишніх французьких колоній в Африці названо Ліга 1 (як і чемпіонат Франції), а найменування чемпіонатів окремих пострадянських країн зберігають прикметник «вищий». Засвідчено, що комерційні чемпіонатоніми можуть змінювати свою назву залежно від спонсора змагання. Простежено, що назви других за ієрархією чемпіонатів зазвичай утворено сполученням порядкових числівників перший, другий з іменниками ліга, дивізіон або приєднанням другої літери абетки до назви першого за ієрархією чемпіонату. З’ясовано, що кількість назв третіх і нижче за ієрархією чемпіонатів є порівняно меншою. Це пов’язано з аматорським статусом змагань у багатьох країнах і відповідно слабкою вболівальницькою зацікавленістю до них за межами регіональних спільнот. Ці оніми, утворені за традиційними моделями, містять числівникові або іменникові компоненти, що вказують на відповідний рівень або регіональний статус змагань. Окремі чемпіонатоніми функціюють як запозичення, що набули або набувають граматичних ознак української мови.

Przedmiotem artykułu są nomina propria (imiona, nazwiska, nazwy miejscowe i terenowe, chrematonimy), o proweniencji wołoskiej lub łemkowskiej, występujące na tzw. wewnętrznych pograniczach Polski w lokalnych polskich gwarach (oraz w polszczyźnie ogólnej) i pełniące funkcję „pogranicznych leksemów kulturowych”. Opisywane pogranicza to tereny leżące w Beskidzie Niskim (zwłaszcza Dukielszczyzna) oraz w Beskidzie Sądeckim (okolice Piwnicznej) zamieszkiwane po sąsiedzku (obecnie lub tylko do czterdziestych lat XX wieku) przez wiejską ludność polską i łemkowską. Występujące tu leksemy kulturowe to językowe łącza decydujące nie tylko o odrębności kulturowej badanego obszaru, lecz przede wszystkim o tworzeniu poczucia wspólnoty ludności pogranicza, która, bez względu na przynależność narodową, potrafi dzięki nim zrozumieć lokalny świat znaczeń i wartości.

Príspevok je venovaný vzájomnej komplementarite onomastických a sociolingvistických výskumov jazykovej krajiny na Slovensku. V príspevku venujeme pozornosť analýze antroponým ako súčasti pamätných tabúľ, oficiálnych tabúľ miestnej samosprávy, ale aj reklamných bilbordov a pútačov. Onomastika venovala veľkú pozornosť výskumu urbanonymie, predovšetkým antroponymickým dedikačným názvom a ich premenúvaniu po roku 1989 a názvom firiem – logonymám. Na rozdiel od onomastiky si však sociolingvistika všíma aj vizuálnu a semiotickú stránku logoným. Antroponymá sú súčasťou maturitných tabiel, ktoré vstupujú do jazykovej krajiny v období pred maturitnými skúškami. Doteraz málo preskúmanou oblasťou jazykovej krajiny sú náhrobné kamene. V bilingválnom prostredí predstavujú veľmi pestrú vzorku nielen z diachrónneho, ale aj synchrónneho hľadiska. Širší výskumný záber jazykovej krajiny, oproti onomastickému výskumu, umožňuje analyzovať nielen formálnu stavbu proprií, ale aj rodinné vzťahy zosnulých vyjadrené určitými formálnymi znakmi na náhrobkoch.

This study is devoted to the issue of the functions served by characters’ proper names in novels and their translations. The works of art chosen for analysis are Terry Pratchett’s “The Fifth Elephant” and the Polish translation of this book entitled “Piąty Elefant”. The main thesis of this article is that some characteronyms no longer serve the onymic functions in the translation which they perform in the original. Moreover, some proper names receive additional functions in the translation that they do not serve in the original. The author’s aim is to compare the functions served by characteronyms in the two books and identify which functions are preserved in the translation, which are lost, and which are added as well as to determine the reasons why some onyms lose their functions. The method chosen to conduct the research is the theory of two acts in which the functions of characteronyms are recognized and defined on the basis of the naming act and the act of using a name in the novel. Thus, they are divided into two groups of functions: permanent and momentary. The examination showed that both onymic sets serve twelve permanent and eleven momentary functions, so no function is entirely lost in the translation. Nevertheless, four permanent and four momentary functions are partly lost in the translation.