Barbara Skarga w swoim pisarstwie kulturę masową w znacznym stopniu utożsamia z kulturą popularną. Wyrażona przez filozofkę krytyka ma radykalny charakter – obejmuje nie tyle poszczególne utwory, co całe gatunki. W „apetycie mas” autorka dostrzega podatność na demagogię, która zagraża europejskiej cywilizacji. Rozrywce masowej Skarga przeciwstawia inteligencki etos. Jej zdaniem to elity społeczne stoją na straży demokratycznych wartości; oddziałują wychowawczo, dbając o kształtowanie dobrych nawyków oraz rozwój wysokoartystycznej kultury. Artykuł zwiera polemikę z tym stanowiskiem – diagnozy autorki kontrastują bowiem z innymi jej poglądami, które cechuje umiar i antydogmatyzm.

Artykuł przedstawia twórczość włosko-somalijskiej pisarki Igiaby Scego jako praktykę literacką, która demaskuje włoski kolonializm, rasizm i mit homogenicznej italianità, tworząc w ten sposób formę oporu wobec dominujących narracji włoskiej tożsamości narodowej. Poprzez swoje powieści, eseje i zaangażowanie społeczne, Scego konstruuje kontrnarracje wobec dominującej historii narodowej. Wplatając w swoją narrację doświadczenia diaspory, bycia czarnoskórym i migracji, oferuje alternatywną wizję współczesnych Włoch. Centralnym tematem twórczości Scego są tematy języka i pamięci, które służą jako narzędzia do odzyskania głosu przez członków diaspory i przedstawicieli „drugiego pokolenia”. Analiza koncentruje się w szczególności na powieści „Cassandra a Mogadiscio” (2023), w której autorka splata historię swojej rodziny z historią somalijskiej diaspory, jednocześnie zastanawiając się nad językiem jako miejscem oporu i tworzenia hybrydycznej tożsamości. Autorka artykułu twierdzi, że twórczość Scego – oparta na pamięci, kobiecej perspektywie i krytycznym dialogu z historią – otwiera przestrzeń dla wielogłosowej, inkluzywnej wizji włoskości, która podważa mit jej jednolitości.

My, dzieci z Głębokiego. Z Leszkiem Szarugą (Aleksandrem Wirpszą) rozmawiają Piotr Krupiński i Mariusz Strzeżek. Szczecin, 14.09.2023 (fragment)

Celem niniejszej wypowiedzi jest refleksja nad dwoma tekstami autorstwa Tadeusza Różewicza, którym patronuje Dietrich Bonhoeffer: testamentem i poematem nauka chodzenia.

Fikcje. Przeciw czytelnikowi neosentymentalnemu

Artykuł omawia wybrane doświadczenia kobiece z KL Auschwitz-Birkenau. Interpretacja przeżyć lagrowych dokonana została na podstawie książki mówionej Aliny Dąbrowskiej Wiem jak wygląda piekło. W tekście skrótowo przybliżone zostały okoliczności powstania książki. Opisane zostały także problemy, z którymi zmagały się więźniarki w Auschwitz – brak higieny, golenie włosów, choroby czy eksperymenty pseudomedyczne. Ważnymi zagadnieniami podjętymi w artykule są również pamięć, trauma, milczenie, dystans czasowy oraz indywidualne kobiece świadectwo lagrowe.

Artykuł rekonstruuje charakterystyczne dla Olgi Tokarczuk sposoby opowiadania. Stawia tezę, iż cała twórczość Noblistki pracuje na podobnych zasadach. Jej celem jest wydobycie tego, co niewidoczne na powierzchni. Artykuł porównuje praktykę Tokarczuk z teoriami obecnymi w humanistyce akademickiej ostatniego półwiecza.

Celem artykułu jest monograficzna analiza konstrukcji kobiecości i seksualności w trzech powieściach Zyty Rudzkiej: Pałac Cezarów, Dziewczyny Bonda oraz Ten się śmieje, kto ma zęby. Autorka ukazuje rozwój postaci kobiecych w kontekście wolności, cielesności oraz dekonstrukcji ról płciowych. Artykuł wskazuje na istnienie „uniwersum Rudzkiej” – systemu powiązań fabularnych, językowych i symbolicznych, który umożliwia odczytywanie Wery, najnowszej bohaterki, jako dojrzałego konstruktu płciowego i narracyjnego. Analiza obejmuje również autotematyczne wypowiedzi pisarki oraz zjawisko powtórzeń (frazy, motywy, figury) jako cechę charakterystyczną dla stylu autorki. Szczególną uwagę poświęcono nożyczkom – narzędziu pracy i symbolowi kobiecej podmiotowości – które stanowią klucz do odczytania zarówno formy powieści, jak i tożsamości bohaterek. Praca wskazuje na somatopoetykę oraz cielesność jako fundament narracji i konstrukcji postaci, odczytywanych z perspektywy/metodami feministycznej i krytycznej refleksji nad płcią.

Pisarstwo i biografia Dariusza Bitnera wydawać się może mało interesujące dla historyków zajmujących się ostatnimi dekadami PRL. Autor nie wchodził w konflikt z ówczesną władzą, nie publikował w „drugim obiegu”, jego twórczość tylko z rzadka podlegała cenzorskim ograniczeniom. Sam wyznaczył sobie miejsce kogoś, kogo interesuje literatura, a nie polityka, autsajdera trzymającego się z dala od bipolarnego podziału środowiskowego, jaki pojawił się szczególnie po ustanowieniu stanu wojennego. Mimo to Bitner był częścią ówczesnej rzeczywistości, co więcej, po latach w swoich tekstach dał jej ciekawy opis, powracając do różnych sytuacji, przywołując niegdysiejsze spory i idiosynkrazje. Dziś to ciekawy materiał dla historyków, którzy starają się lepiej zrozumieć epokę i politykę kulturalną. Również twórców starających się w wieloraki sposób dostosować do realiów. Tekst jest próbą namysłu nad statusem pisarza, który próbował nie zajmować się polityką, ale pośród dziejowej burzy trudno było znaleźć względnie bezpieczne miejsce, bo polityką stało się wszystko.