Аутизмі бар мектеп жасына дейінгі балалардың сөйлеу тілін дамыту, соның ішінде сөздік қоры мен семантикалық қабілеттерін жетілдіру – қазіргі арнайы педагогикадағы өзекті мәселелердің бірі. Аутизмі бар балалардың лексикалық және семантикалық дамуындағы ерекшеліктер олардың әлеуметтік және когнитивтік бейімделуіне, сондай-ақ білім беру жүйесіне кірігуіне елеулі әсер етеді. Осыған байланысты бұл зерттеу жұмысы сөздік қорды дамытуда қолданылатын бейімделген АВА (Applied Behavior Analysis) терапияның мүмкіндіктерін анықтауға бағытталды. Зерттеудің мақсаты – 3–6 жастағы аутизмі бар балалардың сөйлеуінің лексикалық және семантикалық аспектілерін дамытуға арналған бейімделген АВА терапиясының тиімділігін теориялық және тәжірибелік тұрғыда дәлелдеу. Зерттеу барысында диагностикалық әдістер, қалыптастырушы және бақылау эксперименттері, сандық және сапалық талдау әдістері қолданылды. Эксперимент Қазақстанның екі өңіріндегі оңалту орталықтарында ұйымдастырылып, 60 баланы қамтыды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, бейімделген АВА терапиясы балалардың сөздік қорын арттыруда, мағыналарды түсіну және қолдануда, сөйлеу қабілетін жетілдіруде жоғары тиімділік көрсетті. Эксперимент тобының орташа балл көрсеткіші айтарлықтай артты (60.8-ден 85.5-ке дейін). Сонымен қатар, сапалық талдау нәтижесінде балалардың семантикалық дәлдігі, сөздерді контексте қолдану қабілеті жақсарғаны анықталды. Зерттеудің құндылығы – отандық білім беру жүйесінде қазақтілді және орыстілді аутизмі бар балаларға бейімделген АВА бағдарламасын қолданудың алғашқы кешенді ғылыми негіздемесін ұсынуында. Практикалық маңыздылығы – логопедтер мен дефектологтарға нақты тілдік интервенция үлгісін ұсынып, білім беру үдерісіне тиімді құрал енгізуге мүмкіндік береді. Түйін сөздер: АВА терапиясы, аутизм спектрінің бұзылысы, лексикалық даму, семантикалық даму, мектеп жасына дейінгі балалар.

Мақалада студенттердің оқу-танымдық белсенділігін арттыруда және кәсіби шеберлігін шыңдауда оқу-дала практикасының рөлі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – білім алушылардың сапалы білім алуына және мансап жолында жетістікке жетуіне ықпал ететін практикалық құзыреттілікті қалыптастырудың маңызын талдау. Ботаникадан оқу-дала практикасы білім алушының кәсіби және тұлғалық өсуіне, ғылыми саланы терең меңгеруіне жағдай жасайды. Теория мен практиканы қатар қолдана отырып, далада нақты мысалдармен жұмыс істеу арқылы білім алушы өзінің кәсіби бағдарын нақтылайды. Білім алушының сапалы білімге қол жеткізуі оның өз бетімен ізденіп, шығармашылық қабілетін дамытқан жағдайда мүмкін болады. Сондықтан практика кезеңін болашақ бәсекеге қабілетті, білікті маман даярлаудың маңызды құрамдас бөлігі деп санаймыз. Зерттеу жұмысында оқу-дала практикасының білім алушылардың университетте оқу кезеңінде және түлектердің еңбек жолында қандай пайдасы болғанын анықтау мақсатында сауалнама жүргізілді. Сауалнамада ботаникадан далалық зерттеу жұмыстарының ғылыми әдіс-тәсілдерді меңгертудегі рөлі мен студенттерге көрсетілетін қолдау деңгейін айқындауға бағытталған сұрақтар енгізілді. Сауалнама нәтижесін талдау барысында оқу үдерісінде жетістікке жету мен кәсіби даму кезеңдерінің практика барысында қалыптасқан дағдылармен тығыз байланысты екені анықталды. Бұл зерттеу жоғары оқу орындарының студенттері, магистранттары және докторанттары үшін биологияны оқытуда әрі ғылыми құзыреттіліктерді қалыптастыруда оқу-дала практикасының маңызын айқындауға құнды материал болмақ. Түйін сөздер: ботаника, оқу-дала практикасы, оқу үдерісі, оқу-танымдық белсенділік.

Digital transformations in the academic domain demand a high level of readiness for digital instructional practice among pre-service teachers. Future educators’ advanced digital skills have a positive impact on the quality of the teaching process and learners’ academic outcomes. However, despite the high level of digital competence and positive attitude towards technology implementation, future teachers undergo constraints in the authentic setting to apply digital tools and platforms. The purpose of the paper is to identify pre-service teachers’ current preparation for digital instructional practice and make comparisons between self-reported and observed data. Quantitative research design was employed to answer the research questions; data collection tools included the survey and structured observation checklists. The research involved 97 third- and fourth-year students from the Kazakh National Women’s Teacher Training University. The differences between self-assessed and observational outcomes were measured through Spearman’s correlation. The findings reveal a moderate level of digital preparation and a considerable theory-practice gap. The theoretical value lies in creating a holistic comprehension of digital readiness. Practically, the results can empower university authorities to update the training curriculum focusing on the teaching components which were presented in the paper. Moreover, taking into consideration the significant gaps of the digital elements may be the basis of the innovative comprehensive framework. Key words: digital competence, digital readiness, pre-service teachers, digital instructional practice, pedagogical practice.

Мұғалімдердің кәсіби дамуындағы цифрлық сауаттылық қазіргі білім беру кеңістігінде маңызды рөл атқарады. Мақалада педагогикалық үдерістегі білім берудің цифрлық трансформациясы, педагогтің кәсіби өсуіндегі инновациялық мүмкіндіктер талданады. Мақалада мұғалімдердің кәсіби өзін-өзі дамыту, ақпараттық және кәсіби дағдыларды дамыту мәселелеріне: педагогикалық менеджмент негізінде оқытуды басқару қабілеттері, интерактивті оқу ресурстарын құру дағдылары, ашықтық, мобильді типтегі мультимедиялық мазмұн формалары, цифрлық технологияларды тиімді пайдалану мәселелері, оқу нәтижелерін тексерудің жаңа педагогикалық әдістері, онлайн сабақтарды ұйымдастыру, білім беру процесінде синхронды және асинхронды өзара әрекеттесуді жүзеге асыру, білім алушылармен кері байланыс орнатуына назар аударылады. Зерттеу әдістері: әдебиеттерді талдау, сауалнама, Т. Д. Дубовицкаяның " студенттердің кәсіби бағдарлану деңгейін диагностикалау" тесі, т. б. әдістер. Зерттеудің эмпирикалық бөлімінде 90 мектеп мұғалімдері мен педагогикалық мамандықтар студенттеріне сауалнама жүргізілді. Тәжірибелік-зерттеу жұмысының нәтижесінде цифрлық трансформация жағдайында педагогтердің кәсіби дамуындағы инновациялық мүмкіндіктерін сынақтан өткізу жөніндегі бағыттар айқындалды. Түйін сөздер: білім беру, цифрлық трансформациялану, цифрлық сауаттылық, педагог, цифрлық білім беру ресурстары, кәсіби даму, интерактивті оқу ресурстары.

В статье рассматривается влияние профилактических мероприятий в школе на агрессию подростков из неполных семей. В последние годы активно изучается проблематика агрессивного поведения подростков. Взаимосвязь особенностей поведения подростков носит сложный и многогранный характер. В исследовании проанализированы причины и специфика агрессии у подростков из неполных семей, а также эффективность школьных профилактических мер. В ходе исследования с помощью анкетирования были выявлены такие показатели, как эмоциональная нестабильность, вербальная и косвенная агрессия, склонность к буллингу. В исследовании приняли участие 75 подростков школы г.Шымкент. Результаты показали, что большинство подростков из неполных семей испытывают трудности в контроле эмоций, значительная их часть часто проявляет вспыльчивость и подвергается буллингу. Для сравнения, у подростков из полных семей эти показатели оказались значительно ниже. Теоретической основой послужили труды отечественных и зарубежных ученых. Особое внимание уделено роли позитивного школьного климата, психологических тренингов и медиации в снижении агрессии. Кроме того, обсуждается влияние социально-экономических и культурных факторов. Итоги исследования подтвердили, что совместная работа школы, родителей и психологов способствует улучшению социальной адаптации подростков и снижению уровня агрессии. Ключевые слова: неполная семья, подросток, агрессия, буллинг, профилактика, школьный климат.

REVISTA DE STIINTE ALE EDUCATIEI | Revistă editată de Universitatea de Vest din Timișoara sub egida Facultății de Sociologie si Psihologie, Catedra de Științele Educaţiei și Institutul Român de Educație a Adulților (IREA)

This paper re-examines the historiography of teacher mentoring in Romania and the Republic of Moldova through the lens of Bruno Latour’s Actor-Network Theory (ANT). In ANT, an actor-network refers to a material–semiotic assemblage in which agency emerges through associations among human and non-human elements. Rather than treating mentoring as a fixed institutional practice, the analysis conceptualises it as a contingent effect of these shifting assemblages of interactions among heterogeneous elements, including legislation, examination systems, mentor registries, school inspectorates, international organisations, professional discourses, material conditions and classrooms. These assemblages enrol and translate one another, producing temporary alignments that give mentoring its shifting historical forms. The study reveals that these configurations generate complex temporalities, where past arrangements persist and continue to influence current practices. In Romania, teacher mentoring has been predominantly framed as supervision, closely tied to examination practices and a centralised approach to teacher recruitment and validation of professional status. In the Republic of Moldova, it has often been conceptualised as professional support, aligning with Europeanisation discourses yet still marked by Soviet-era legacies. Notably, international agencies and geopolitical pressures emerge as powerful non-human actors, sometimes reinforcing and at other times destabilizing national practices. The paper argues that sustainable reform requires reconfiguring these actor-networks with attention to material conditions, temporal continuities, and geopolitical contexts. It proposes a research agenda informed by ANT that foregrounds translation, instability, and historical recurrence.

In 1995, the Romanian government launched the first large-scale education reform since the fall of communism. Largely financed through a World Bank loan, the reform targeted the sector’s core dimensions: mission, content, governance, and subjectivities. Textbooks were placed at the center of these transformations, with more than half of the total reform budget allocated to creating a free market for publishing companies responsible for producing textbooks and educational materials. This paper seeks to uncover the explicit and implicit rationalities that underpinned this decision. It argues that, in line with neoliberal ideology, textbooks were regarded as the most cost-effective investment in education. By the same token, the introduction of open competition in the private sector for the publishing, printing, and distribution of textbooks was framed as the most appropriate way to ensure higher textbook quality. However, the decision to prioritize textbooks was not solely driven by economic considerations. Drawing on critical approaches to textbook research, the paper contends that in the post-communist context, textbooks were seen as key instruments for disseminating the “legitimate knowledge” associated with the emerging political-economic order. However, the textbook reform could not have been carried out without the support of Romanian education specialists, who were both ideological and materially co-opted. Finally, the article highlights the inherent contradictions embodied in the ‘textbook’ in postcommunist Romania, particularly in relation to centralization, student–teacher relations, and social justice.

This paper examines the historical evolution and contemporary significance of Japan ’s Kominkan(community learning centers) as vital institutions for community-based sustainable development(CBSD). Emerging from the ashes of World War II, Kominkan were conceived as engines for democratic reconstruction and social cohesion. Utilizing a historical analysis framework and drawing upon Japanese educational policy documents, scholarly literature, and UNESCO reports, this paper traces the transformation of Kominkan functions from post-war recovery through rapid economic growth to the era of lifelong learning and Education for Sustainable Development (ESD). This paper argues that Kominkan’s inherent flexibility, community-rootedness, and focus on mutual learning position them uniquely as platforms for CBSD. The analysis highlights key shifts: from initial poverty alleviation and cultural revival to addressing urbanization’s social fragmentation, adapting to lifelong learning paradigms, and increasingly incorporating ESD and Disaster Risk Reduction(DRR) post-2011. Despite challenges in human resource capacity, particularly the reliance on part-time staff, Kominkan demonstrate remarkable resilience in fostering social capital, empowering local agency, and mobilizing communities towards sustainable futures. The paper concludes that Kominkan offers a globally relevant model for leveraging non-formal education infrastructure for sustainable community resilience and development.

Introduction: Persistence is recognized as a foundational skill for success in life, contributing significantly to the formation of a growth mindset in early childhood, enabling preschoolers to overcome obstacles and complete tasks. The current research is justified by an observed deficit in motivation and persistence among current young generations, who often tend to give up at the first obstacle or failure, and by a gap in applied studies within the Romanian context. The study’s primary objective was to investigate how persistence, definedas the ability to maintain effort in the face of difficulties, can be developed in preschoolersthrough an intervention program based on interactive activities and board games. Methods: The research utilized an experimental design involving two groups of large-group preschoolers (aged 4 to 5). The experimental group participated in a nine-week intervention program consisting of 13 structured activities, including seven board games and five different interactive activities. Persistence was evaluated using the Dimensions of Mastery Questionnaire (DMQ), tracking five specific subdomains: cognitive persistence, motor persistence, social persistence (with adults and children), and mastery enjoyment. Results demonstrated that the intervention significantly improved total persistence inthe experimental group when compared to both the pretest phase and the control group. Statistically significant increases were observed, particularly in cognitive persistence, motor persistence, and enjoyment of mastering new skills. The post-intervention differences between the experimental and control groups became even more pronounced and statistically significant for all subscales, sustaining the program's effectiveness. However, the study found no statistically significant influence based on gender or the quality of the relationship with the educator on persistence development. Conclusions: These findings validate the effectiveness of game-based methods in early education, suggesting that integrating educational games that require patience, concentration, and task completion is a developmental capacity that supports success later in life. The study underscores the role of parents and teachers in providing adequate support and showing children that constant effort is more valuable than immediate success. Future research should address methodological limitations, such as pre-existing group differences and subjective evaluation, by conducting longitudinal studies and implementing external pretest/posttest evaluation.