Warzywa o jadalnych liściach są kluczowym elementem zdrowych nawyków żywieniowych i ważnym źródłem substancji bioaktywnych, w tym przeciwutleniaczy: flawonoidów, tokoferoli i kwasu L-askorbinowego. W tej grupie klasyfikuje się różne gatunki roślin o jadalnych liściach, ogonkach liściowych i całych rozetach liściowych. Ze względu na światowe spożycie i znaczenie ekonomiczne, głównymi gatunkami warzyw liściowych są: sałata, szpinak i cykoria. Szczególną cechą tych warzyw jest ich wyjątkowy skład chemiczny i właściwości. Rośliny te zawierają celulozę, hemicelulozę i substancje pektynowe, błonnik pokarmowy, białko, składniki mineralne, witaminy i inne składniki bioaktywne. Mają niską gęstość energetyczną i zalecane są w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Warzywa o jadalnych liściach przyczyniają się do zwiększenia ilości składników odżywczych i prozdrowotnych w diecie, są pomocne w utrzymaniu zdrowia i zapobieganiu różnym chorobom. Spożywanie tych produktów jest dobrym sposobem zrównoważenia diety i uzupełnienia puli składników odżywczych niezbędnych dla dobrego zdrowia i samopoczucia.

Bioróżnorodność florystyczna półnaturalnych ekosystemów łąkowych odgrywa kluczową rolę w dostarczaniu pożywienia dla owadów zapylających. Roślinność łąkowa wyróżnia się dużą różnorodnością gatunków roślin i jest jednym z bardziej zróżnicowanych pod względem florystycznym typów ekosystemów lądowych, zwłaszcza w obszarach umiarkowanych. Celem podjętych badań była analiza roślin pożytkowych i określenie wielkości powierzchni zajmowanej przez te gatunki w półnaturalnych ekosystemach łąkowych w dolinie rzeki Por. We florze badanych łąk odnotowano łączne 66 gatunków, które dostarczają pyłku i nektaru. Wśród zinwentaryzowanych gatunków najliczniejszą grupę stanowiły gatunki rodzime, stanowiące 83,3%, natomiast w przypadku spektrum biologicznego dominowały hemikryptofity (44%) nad pozostałymi formami życiowymi. Do najbardziej nektarodajnych gatunków należały: Scrophularia nodosa, Solidago canadensis, Mentha longifolia, Centaurea scabiosa oraz Cirsium oleraceum, których wydajność miodowa wynosi powyżej 500 kg/ha, a pyłkodajnych Taraxacum officinale i Dipsacus fullonum, których wydajność pyłkowa wynosi odpowiednio ok. 300 i 250 kg/ha. Wśród roślin pożytkowych największą powierzchnię powyżej 45% w niektórych zbiorowiskach zajmowały: Taraxacum officinale, Lychnis flos-cuculi, Trifolium repens, Polygonum bistorta, Rumex acetosella, Symphytum officinale.

W latach 2010–2020 przeprowadzono inwentaryzację florystyczną, wybranych 50 parków podworskich położonych w krajobrazie rolniczym Podlasia Zachodniego. Celem badań było określenie składu gatunkowego, częstości występowania i zasobności stanowisk gatunków o właściwościach leczniczych. W zinwentaryzowanej florze wykazano 263 gatunki roślin zielarskich. Najliczniejszą grupę stanowiły rodzime gatunki – apofity i sontaneofity (206 taksonów), a z form życiowych hemikryptofity (111 gatunków) i terofity (68 gatunków). Gatunki zielarskie najczęściej zaliczane były do bardzo rzadkich, rzadkich i rozproszonych – 125 taksonów, występujących z niewielkim pokryciem. Częstych i bardzo częstych gatunków było 87 (m.in. Achillea millefolium, Anemone nemorosa), a pospolitych 51 (m.in. Arctium tomentosum, Aegopodium podagraria, Ballota nigra i inne), notowanych licznie w znacznym pokryciu. Analizowana flora lecznicza może dostarczać 8 różnych surowców zielarskich: ziela, jako surowca do celów farmaceutycznych (najwięcej – 120 gatunków), korzeni (23 gatunki), liści (18 gatunków), kwiatów (18 gatunków), kory (11 gatunków), nasion (5 gatunków) i mieszanego surowca (68 gatunków). Najczęściej podawane właściwości terapeutyczne i pielęgnacyjne to działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, moczopędne, wykrztuśne, nasercowe i gojące.

Obecność roślin leczniczych na polach uprawnych jest zjawiskiem, odzwierciedlającym dynamiczne interakcje między praktykami rolniczymi a naturalną florą. Ich właściwości lecznicze są znane i wykorzystywane przez różne kultury od stuleci, a ich ciągła obecność na obszarach rolniczych sugeruje, że pomimo dominacji roślin uprawnych, różnorodne gatunki towarzyszące im o potencjalnych właściwościach leczniczych mogą rozwijać się w tych środowiskach. Celem podjętych badań była analiza składu gatunkowego roślin leczniczych i częstotliwość występowania oraz określenie właściwości prozdrowotnych wybranych gatunków. We florze badanych agrocenoz zarejestrowano łączne 93 gatunki o właściwościach terapeutycznych. Najliczniejszą grupę na badanych siedliskach stanowiły gatunki rodzime – 70% wszystkich zarejestrowanych gatunków zielarskich. Pod względem trwałości dominowały gatunki wieloletnie nad krótkotrwałymi. Analiza form życiowych wykazała przewagę terofitów (44%) nad pozostałymi grupami. W grupie gatunków obcego pochodzenia dominowały hemikryptofity (36%) Zinwentaryzowane gatunki ziół były zróżnicowane pod względem części użytkowych. Najliczniejszą grupę (50% flory ziół) stanowiły gatunki, z których do celów farmakologicznych pozyskiwane może być ziele. Wśród odnotowanych gatunków największą grupę stanowiły gatunki mające działanie moczopędne. Celem podjętych badań była analiza składu gatunkowego roślin leczniczych i częstotliwość występowania oraz określenie właściwości prozdrowotnych wybranych gatunków. We florze badanych agrocenoz zarejestrowano łączne 93 gatunki o właściwościach terapeutycznych. Najliczniejszą grupę na badanych siedliskach stanowiły gatunki rodzime, stanowiące 70% wszystkich zrejestrowanych gatunków zielarskich. Pod względem trwałości dominowały gatunki wieloletnie nad krótkotrwałymi. Analiza form życiowych wykazała przewagę terofitów (44%) nad pozostałymi grupami. W grupie gatunków obcego pochodzenia dominowały hemikryptofity (36%) Zinwentaryzowane gatunki ziół były zróżnicowane pod względem części użytkowych. Najliczniejszą grupę stanowiły gatunki, z których do celów farmakologicznych pozyskiwane może być ziele, stanowiły one 50% flory ziół. Wśród odnotowanych gatunków największą grupę stanowiły gatunki mające działanie moczopędne.

Doświadczenie przeprowadzono w 2014 r. w ogrodzie położonym w Spiczynie (51°19'N, 22°44'E) w powiecie łęczyńskim. Celem pracy była ocena walorów dekoracyjnych pięciu odmian azalii wielkokwiatowej: ‘Anneke’, ‘Cannon’s Double’, ‘Golden Lights’, ‘Oxydol’ i ‘Sarina’ oraz określenie zawartości składników pokarmowych w liściach. W czasie badań wykonano obserwacje i pomiary biometryczne roślin: wysokość i szerokość roślin, przyrostów pędów jednorocznych, długości i szerokości liści. Podczas kwitnienia dokonano pomiarów liczby kwiatostanów, ilości kwiatów w kwiatostanie oraz średnicy kwiatów, a także obserwowano przebieg kwitnienia. W liściach oznaczono makroskładniki: azot, fosfor, potas, magnez i wapń. Przeprowadzone badania wykazały istotne różnice pomiędzy obserwowanymi odmianami azalii w wysokości i sile wzrostu roślin, przebiegu kwitnienia, wielkości kwiatostanów i kwiatów oraz w zawartości składników pokarmowych w liściach (stanie odżywienia). Największą siłą wzrostu i wielkością roślin charakteryzowała się odmiana ‘Cannon’s Double’. Najdrobniejsze kwiaty miała odmiana ‘Golden Lights’, ale jej kwiatostany składały się z największej ilości kwiatów. Najwcześniejszym jak i najdłuższym kwitnieniem wyróżniała się odmiana ‘Anneke’, które rozpoczęło się 7 maja, a zakończyło 2 czerwca po 27 dniach. Analiza statystyczna wyników zawartości składników pokarmowych w liściach azalii wielkokwiatowej w warunkach prowadzonych badań wykazała istotne różnice odmianowe w zaopatrzeniu roślin w azot, fosfor, potas i wapń. Liście azalii zawierały najwięcej azotu a najmniej fosforu.

Warzywa cebulowe – różne gatunki z rodzaju Allium, f. Alliaceae, wyróżnia wysoka wartość biologiczna. Ich części użytkowe dostarczają organizmowi mało kalorii, ale znaczne ilości witamin, minerałów, przeciwutleniaczy i błonnika pokarmowego. Rodzaj Allium obejmuje wiele gatunków roślin warzywnych o charakterystycznym ostrym, pikantnym smaku, zwykle spożywanych na surowo. Jednym z nich jest cebula siedmiolatka (A. fistulosum L.), której łagodny cebulowy smak i obecność substancji bioaktywnych sprawiają, że ​​jest wartościowym dodatkiem do różnych potraw. Siedmiolatka ma także bogatą historię w tradycyjnej medycynie i dietach. Wartość nutraceutyczna i terapeutyczna siedmiolatki sprawiają, że zwiększa się zainteresowanie badawcze, a także konsumenckie tym warzywem. W niniejszym przeglądzie przedstawiono najważniejsze informacje o gatunku A. fistulosum L.: pochodzenie, biologia, znaczenie kulinarne, odżywcze i terapeutyczne, podkreślając korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania diet z tą aromatyczną rośliną warzywną.

Hortiterapia jest coraz częściej stosowną metodą w celu poprawy stanu zdrowia i samopoczucia człowieka. Prowadzona jest m.in. w ogrodach, szklarniach lub pomieszczeniach przeznaczonych do terapii. Bazuje na wielu roślinach ogrodniczych, jednak szczególne miejsce zajmują rośliny zielarskie z rodziny Lamiaceae (bazylia pospolita, cząber ogrodowy, cząber górski, kocimiętka właściwa, lawenda lekarska, lebiodka pospolita, macierzanka piaskowa, majeranek ogrodowy, melisa lekarska, mięta pieprzowa, rozmaryn lekarski, szałwia lekarska, tymianek pospolity) i Apiaceae (pietruszka zwyczajna, lubczyk ogrodowy, kminek lekarski) ze względu na przyjemny aromat. Zapachy, za które odpowiadają olejki eteryczne gromadzone w roślinie, wpływają na odbiorców hortiterapii orzeźwiająco (mięta), wyciszająco (melisa, lawenda), a niekiedy łagodzą wiele dolegliwości (tymianek). Rośliny zielarskie wydzielające olejki eteryczne i ich surowce są często wprowadzane przez terapeutów do usprawnienia motoryki małej z uwagi na relaksujące ich odziaływanie. Uczestnicy zajęć, wyczuwając przyjemne wonie roślin, chętniej biorą w nich udział, co przekłada się na lepsze efekty terapeutyczne.

Marek kucmerka (Sium sisarum L.) jest rośliną wieloletnią z rodziny selerowatych (Apiaceae), której częścią użytkową są korzenie spichrzowe zebrane w wiązkę. Występuje on w stanie naturalnym w południowo-wschodniej Europie, Azji Zachodniej i na Syberii. Do Polski trafił prawdopodobnie z Rusi lub za pośrednictwem Tatarów, był tu uprawiany i cieszył się popularnością już w średniowieczu. Gościł na stołach królów Jadwigi i Jagiełły (XIV w.), uprawiano go też w ogrodach króla Jana Kazimierza (XVII w.). Od wieku XIX jego popularność zaczęła spadać, choć wymieniany jest jeszcze w niektórych podręcznikach z początku XX wieku. Celem pracy jest zebranie i analiza informacji z polskiej literatury ogrodniczej dotyczących uprawy i wykorzystania marka kucmerki. Zasady uprawy tej rośliny przedstawiono w wielu publikacjach poświęconych roślinom ogrodniczym, ale najczęściej są to tylko krótkie opisy, nie zawsze ze sobą zgodne. Marek kucmerka może być uprawiany z siewu jesiennego i wiosennego, z rozsady oraz przez podział roślin. Nie ma jednak jednoznacznych opinii na temat najlepszej metody uprawy, rozmnażania, a także terminów zbioru czy przechowywania tej rośliny. Przedstawione w artykule informacje pozwalają na ukierunkowanie dalszych badań związanych z przywróceniem tego kiedyś bardzo cenionego warzywa do uprawy i do naszej diety.

Stokrotka pospolita (Bellis perennis L.) jest piękną rodzimą rośliną, najczęściej traktowaną jako element dekoracyjny naszych ogrodów. Stokrotka jest również cenną rośliną leczniczą, wykorzystywaną w polskim ziołolecznictwie co najmniej od kilku stuleci. Pisali o niej już Siennik [1564], Marcin z Urzędowa [1595] i Syreniusz [1613]. Polecali stosować ją np. na rany, przepuklinę, wrzody, dolegliwości przewodu pokarmowego. Od XIX wieku jej wykorzystanie w celach leczniczych zmniejsza się, a w ostatnich publikacjach jest już często pomijana. Roślina ta była również znana w medycynie ludowej – używano kwiatostanów, korzeni i ziela – w leczeniu m.in. dolegliwości układu moczowego, „chorób piersiowych”, chorób kobiecych, kaszlu, a nawet gruźlicy.Długa historia stosowania stokrotki pospolitej, oparta na doświadczeniu wielu pokoleń, i różnorodne wykorzystanie surowców w dawnym ziołolecznictwie ludowym i konwencjonalnym wskazują, że jest to roślina o dużym potencjale leczniczym, zasługującym na większe zainteresowanie.

Polska jest jednym z największych producentów owoców miękkich. Sprzyjają temu warunki klimatyczne i położenie geograficzne naszego kraju. Decydujący wpływ na jakość owoców i prowadzenie uprawy ma zdrowotność sadzonek w szkółce. Ważne jest, aby plantacje były zakładane ze zdrowych sadzonek, a materiał rozmnożeniowy pochodził z kwalifikowanych szkółek. Grzyby i organizmy grzybopodobne stanowią bardzo poważny problem w szkółkach roślin jagodowych. Badania miały na celu określenie składu gatunkowego grzybów zasiedlających ogonki liściowe, podstawę pędu i korzenie sadzonek truskawki, maliny i agrestu przeznaczonych do uprawy towarowej. Badania wykazały, że sadzonkom truskawki zagraża organizm grzybopodobny Phytophthora cactorum oraz grzyby Botrytis cinerea i Colletotrichum acutatum. Najliczniej zasiedlaną przez P. cactorum odmianą truskawki jest ‘Dipred’. Sprawcami zamierania sadzonek malin i agrestu są głównie B. cinerea i Phytophthora spp. Organizm grzybopodobny Phytophthora spp. był licznie izolowany z odmian maliny ‘Polka’, ‘Kwanza’ i ‘Imara’ oraz sadzonek agrestu odmiany ‘Pax’. Ocena składu gatunkowego grzybów zasiedlających sadzonki truskawek, maliny i agrestu pozwoli na podjęcie właściwej ochrony w celu zabezpieczenia plantacji towarowych przed zasiedlaniem groźnymi patogenami grzybowymi.