Celem artykułu jest zaprezentowanie zasad wydania nowel w ramach grantu Narodowego Rozwoju Humanistyki (NPRH): „Pisma Henryka Sienkiewicza. Edycja krytyczna pierwsza. Z okazji 100. Rocznicy Odzyskania Niepodległości”. Autorka wskazuje, na jakie trudności natrafiają badacze przy konstruowaniu edycji nowel, a także jak utwory nowelistyczne Sienkiewicza korelują z twórczością powieściową. Stawia pytania i próbuje odpowiedzieć, jakiej edycji właściwie potrzebujemy i na co należy zwrócić uwagę, by była ona jak najbardziej funkcjonalna i nakierowana na czytelnika.

Artykuł stanowi przypomnienie prac zespołu przygotowującego pod kierownictwem Zofii Stefanowskiej (1926–2007) z Instytutu Badań Literackich PAN edycję krytyczną Pism Adama Mickiewicza. Prace nad edycją krytyczną, w pełni naukową, dzieł Mickiewicza trwały kilka lat od roku 1991 i nie zostały zakończone. Celem autorki tekstu jest utrwalenie tego mało znanego, a ważnego przedsięwzięcia edytorsko-tekstologicznego, w którym brali udział najwybitniejsi ówcześni znawcy i edytorzy twórczości poety, dzielący się swoją wiedzę z młodszymi badaczami. Ta dokumentacja może zainspirować przyszłych wydawców twórczości autora Dziadów. Drugi cel stanowi refleksja nad sytuacją wydawniczą dzieł Mickiewicza, która została określona przez brak pełnej edycji krytycznej całej twórczości poety. Trzeba przy tym dodać, że prace Komitetu Redakcyjnego Pism Mickiewicza z początku lat dziewięćdziesiątych są jedyną znaną próbą zmierzenia się z wyzwaniem, jakim jest edycja krytyczna, w pełni naukowa, całości dzieł Mickiewicza – próbą podjętą po niedokończonej edycji pod redakcją Konrada Górskiego.

Autorka artykułu analizuje wyzwania związane z edycją staropolskich kazań na przykładzie serii „Kazania w Kulturze Polskiej. Edycje Kolekcji Tematycznych”. Omawia najważniejsze decyzje edytorskie, takie jak wybór autorów i tekstów, zasady transkrypcji, interpunkcji oraz sposobu komentowania treści. Podkreśla, że różnorodność materiału – obejmującego kazania z kilku stuleci – wymusza kompromisowe podejście do zasad edytorskich. Przedstawia także dylematy związane z doborem przekładu cytatów biblijnych i identyfikacją źródeł, z których korzystali kaznodzieje. W artykule uwzględniono także specyfikę edycji tematycznych antologii, które pozwalają na ukazanie bogactwa i ewolucji polskiego kaznodziejstwa.

Informacje o Autorach.

Laboratorium Edytorstwa Cyfrowego (LabEdyt) to interdyscyplinarny zespół badawczy działający w ramach Jagiellońskiego Centrum Humanistyki Cyfrowej i projektu flagowego Digital Humanities Lab. Jego głównym celem jest opracowanie katalogu dobrych praktyk oraz systemu przepływów pracy dla cyfrowych edycji naukowych. LabEdyt realizuje to zadanie, przygotowując trzy projekty pilotażowe: Bibliotekę literatury staropolskiej i nowołacińskiej Neolatina, cyfrową edycję Moraliów Wacława Potockiego oraz cyfrowe wydanie korespondencji. Działania te uzupełnia Jagiellońska Platforma Cyfrowa – serwis agregujący projekty humanistyki cyfrowej na Uniwersytecie Jagiellońskim. W artykule omówiono dotychczasowe osiągnięcia zespołu w realizowanych projektach, a także przedstawiono wyzwania i problemy, z jakimi mierzą się edytorzy chcący publikować wyniki swoich badań tekstologicznych w środowisku cyfrowym.

Tematem artykułu jest nowa edycja pism zebranych Juliusza Słowackiego podjęta przez Państwowy Instytut Wydawniczy (PIW) z inicjatywy Marka Troszyńskiego. Autor przedstawia jej założenia teoretyczne oraz charakteryzuje konteksty naukowe tak krajowego, jak zagranicznego edytorstwa krytycznego, w których się kształtowała.

Artykuł jest poświęcony dość upowszechnionej, choć nieuprawnionej językowo i semantycznie, transformacji alegorycznego obrazu smoka i słowiczków w Trenie I Jana Kochanowskiego (w. 9–14). Oto w wielu współczesnych redakcjach wiersza można zauważyć charakterystyczny lapsus literowy, który do osadzonej w tradycji starożytnej sceny napaści gada na pisklęta wprowadza niespodziewanie jeszcze jedną, zgoła przypadkową ofiarę – sarnę. Błąd ten wypacza fundamentalne dla utworu założenie ideowe, zgodnie z którym aktywność smoka (śmierci) zwrócona jest od początku wyłącznie przeciwko słowiczkom (Orszulce) i tylko względem nich realizuje swój dobrze przemyślany – demoniczny niemal – plan. Mimo ewidentnego przesunięcia znaczeń zmetamorfizowany w ten sposób tren cieszy się w ostatnim czasie znaczną popularnością zarówno w sferze wirtualnej, jak i w obszarze książki tradycyjnej.

Rec. S. Żeromski, Puszcza jodłowa. Z podobizną autografu. Wydanie jubileuszowe, koncepcja, opracowanie edytorskie i graficzne A. Cedro, posłowie J. J. Fert, Pewne Wydawnictwo, Kielce 2025.

Rec. A. Malczewski, Maria. Powieść ukraińska. Podobizna autografu, wstęp K. Trybuś, transliteracja Z. Dambek-Giallelis, A. Cedro, historia rękopisu, rys biografii Z. Dambek-Giallelis, Pewne Wydawnictwo, Kielce 2024.

Rec. J. Słowacki, Dzieła zebrane, pod red. M. Troszyńskiego, t. 17−18: Korespondencja, oprac. edytorskie M. Troszyński, współpraca E. Mirkowska, wyd. 2, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2025.