Artykuł analizuje – w kontekście odporności państwa na kryzysy – doświadczenie jakości życia w pracy przedstawicieli zawodów pomocowych (ang. helping professions) w Polsce (pracownicy socjalni, nauczyciele, personel ochrony zdrowia) w trakcie pandemii COVID-19. Materiał empiryczny to osiemnaście pamiętników oraz czternaście wywiadów z przedstawicielami instytucji publicznych. Analiza opiera się na kategorii jakości życia w pracy obejmującej: generalny dobrostan, zdrowie, relacje społeczne, dobrobyt materialny, poczucie bezpieczeństwa, wpływ pracy na inne formy aktywności i oddziaływanie pracy na funkcjonowanie w społeczności. Pandemiczny kryzys dowartościował zawody pomocowe, jednocześnie zwiększając obciążenia zawodowe. Koronawirus wzmocnił drenowanie indywidualnych zasobów pracowników przez niewydolne instytucje publiczne i uczynił poczucie misyjności niezbędnym przymiotem przedstawicieli zawodów pomocowych. Niedomagania systemu i złe warunki pracy mają źródła w strukturalnych problemach istniejących przed wybuchem pandemii. Niska jakość życia w pracy respondentów świadczy o instytucjonalnej słabości państwa, wpływa na jego niewystarczającą odporność na kolejne kryzysy, a także oznacza regres potencjału reagowania na potrzeby i aspiracje obywateli w okresie postpandemicznym.

Artificial intelligence tools like ChatGPT and DeepSeek increasingly function as agents of discourse production, shaping public understanding through their linguistic choices and selective emphases. This article adopts a micropolitical lens to compare how these models engage with contemporary discourses of political correctness and digital authoritarianism, particularly in the context of migration. Methodologically, it adapts structured interviews and elements of critical discourse analysis (CDA) to the conditions of digital society, treating AI-generated outputs as discursive artifacts rather than human speech. Using nine migration-related prompts across ten democratic countries plus China, the study evaluates responses along three theory-driven dimensions: political correctness, authoritarian framing, and directness or evasiveness. We hypothesize that, in the context of migration, ChatGPT aligns more closely with Western norms of political correctness, while DeepSeek exhibits stronger authoritarian tendencies. Findings reveal modest quantitative differences but uncover qualitatively distinct discursive strategies, from ChatGPT’s relabelling of contested terms to DeepSeek’s strategic refusals. These results underscore the micropolitical role of large language models and call for further cross-linguistic and cross-platform research.

Badania nad wykluczeniem cyfrowym koncentrują się na uwarunkowaniach społeczno-demograficznych i ekonomicznych. W artykule luka ta zostaje wypełniona z uwzględnieniem zmiennych kulturowych, społecznych i personalnych. W analizie wykorzystano dane z pięciu fal Polskiego Badania Panelowego POLPAN (2003, 2008, 2013, 2018, 2023). Wyniki wskazują, że osoby starsze, mieszkające na wsi lub w małych miejscowościach, posiadające niskie kwalifikacje zawodowe, pozostające bez zatrudnienia, postrzegające swoją pozycję społeczną jako niską i przeznaczające niższe kwoty na kulturę mają mniejsze szanse na korzystanie z Internetu. Jednocześnie nie zaobserwowano istotnych zależności dla takich zmiennych jak płeć, przynależność do grupy religijnej czy udział w ostatnich wyborach parlamentarnych. Ponadto zidentyfikowano grupę osób, które nie korzystały z Internetu przez cały okres objęty badaniem, co wskazuje na trwały i strukturalny charakter wykluczenia cyfrowego.

Artykuł analizuje strategie dyskursywne delegitymizujące wdrażanie polityk równości płci w środowisku akademickim. Na przykładzie uczelni o dominującym profilu technicznym pokazano, w jaki sposób formułowane są argumenty wyrażające opór wobec działań zmierzających do wyrównania szans kobiet i mężczyzn w nauce. Metodologia opiera się na jakościowej analizie treści komentarzy zamieszczonych w ankietach przeprowadzonych wśród osób pracujących i studiujących. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmom zawłaszczenia językowego (linguistic hijacking), polegającym na redefiniowaniu pojęć, takich jak równość, merytokracja czy neutralność instytucji, w celu podważenia zasadności polityk równościowych. Analiza pokazuje, że największy sprzeciw budzą działania strukturalne, na przykład ustalanie minimalnego udziału kobiet i mężczyzn, często krytykowane w imię wolności, efektywności i „czystości nauki”. Artykuł dowodzi, że opór wyrażany w języku nie tylko utrudnia implementację zmian, ale również utrwala istniejące hierarchie i układy władzy, przybierając pozór obrony uniwersalnych wartości. Wyniki badań rzucają światło na mechanizmy społecznej reprodukcji nierówności w instytucjach szkolnictwa wyższego.

Artykuł podejmuje temat przemian praktyk czasu wolnego seniorów uczestniczących w aktywnościach organizowanych przez krakowskie Centra Aktywności Seniorów (CAS) podczas pandemii COVID-19. Celem artykułu jest analiza procesu rekonstrukcji praktyk społecznych w warunkach przejścia do form zdalnych zajęć ze szczególnym uwzględnieniem roli, jaką w tym procesie odgrywają technologie komunikacyjne. Autor odwołuje się do teorii praktyk społecznych, w szczególności modelu E. Shove, M. Pantzara i M. Watsona, proponując metodologiczną integrację performatywnych i kompozycyjnych aspektów praktyk społecznych. Dane empiryczne pochodzą z wywiadów i obserwacji prowadzonych w marcu–kwietniu 2021 roku w sześciu CAS-ach. Wyniki wskazują, że udane przejście od zajęć stacjonarnych do zdalnych wymagało integracji kompetencji cyfrowych, materialnego zaplecza i emocjonalnego zaangażowania. Porównanie dwóch przypadków – CAS-u „Wajdelota” oraz seniorki „Pani Stasi” ukazuje zróżnicowane efekty rekonfiguracji praktyk. Niniejsze studium wnosi wkład do badań nad socjomaterialnością i tzw. zapóźnieniem cyfrowym seniorów.

Artykuł analizuje strategie dyskursywnego odróżniania „my – oni” w antynatalistycznych grupach na Facebooku. Celem badania jest identyfikacja mechanizmów konstruowania podziałów społecznych w tych grupach i przypisywania cech grupie „oni”, którą w tym dyskursie stanowią rodzice. Sformułowano dwa pytania badawcze dotyczące charakterystyki grupy „oni” i pozycji, z której antynataliści formułują argumenty. Zastosowano krytyczną analizę dyskursu obejmującą wpisy, komentarze i materiały wizualne z dwóch grup facebookowych (2020–2024). Wyniki wskazują na dominację strategii moralnej, intelektualnej i wyższości klasowej antynatalistów wobec rodziców. Rodzicielstwo podlega deprecjacji, rodzice – zwłaszcza matki – przedstawiani są jako nieracjonalni i niekompetentni. Analiza pokazuje, że media społecznościowe intensyfikują emocje, radykalizują poglądy i sprzyjają reprodukcji stereotypów. Badanie wpisuje się w refleksję nad rolą mediów społecznościowych w kształtowaniu norm społecznych i wskazuje na potrzebę dalszych studiów nad wpływem cyfrowej debaty na współczesne zmiany wartości kulturowych.

This article examines the pathic dimension of art experience from a post-phenomenological perspective, investigating how sensory perception relates to meaning-making in art reception. The study combines insights from neuroscience with phenomenological approaches to analyse how viewers engage with artworks at both sensory and cognitive levels. Based on qualitative interviews analysing viewers’ responses to contemporary artworks, the research identifies three distinct models of pathic art reception: emanation-based reception, emotional-sensory attunement, and a mixed model featuring greater cognitive distance. These forms of art reception disrupt established perceptual patterns, placing the viewer into a state of sensory-cognitive surprise. They also challenge the dominance of purely mental or structural approaches to art. Instead, they foreground an intuitive sensitivity to bodily signals and a surrender to the immediacy of the encounter. Concomitantly, such a shift draws attention to the broader theme of change—a foundational concern in both the arts and the social sciences, including within the Polish sociological tradition.

Piecza naprzemienna (PN) to jedna z form opieki nad dzieckiem po rozstaniu rodziców. Artykuł ma na celu, po pierwsze, zmapowanie aktorów społecznych zaangażowanych w kwestię PN w Polsce oraz identyfikację, komu w tym kontekście przypisywana jest rola ofiary, złoczyńcy, bohatera oraz bohatera potencjalnego, a także przedstawienie relacji między tymi postaciami. Po drugie, analizę rozwiązań dotyczących PN proponowanych przez przedstawicieli ojców oraz przedstawicielki matek, a także analizę ich systemów przekonań. Materiał badawczy obejmuje pogłębione wywiady indywidualne oraz dane zastane. Koncepcja Narrative Policy Framework została użyta jako narzędzie analityczne. Wyniki pokazują, że dziecko jest jednoznacznie wskazywane jako ofiara w kontekście PN. Ojcowie i matki wzajemnie przypisują sobie rolę złoczyńców; jako złoczyńcę postrzegają również system sądownictwa. Z kolei sędziowie, urzędnicy i eksperci przypisują rolę złoczyńców rodzicom. Rozwiązania proponowane przez ojców i matki są przeciwstawne – ojcowie lobbują za PN jako domyślną formą opieki, matki widzą w tym rozwiązaniu zagrożenie dla dziecka. System przekonań ojców opiera się przede wszystkim na prawie dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, system przekonań matek – na potrzebie ochrony dziecka.

This article explores seed-saving and sharing as acts of resistance within a legally liminal space, challenging an exclusionary legal framework shaped by anthropocentric and capitalocenic perspectives. The Corporate Seed Regime has displaced long-standing local seed systems, prioritizing individual ownership over commons, peasant rights, and indigenous ontologies. Drawing on Victor Turner's concept of liminality, we examine this space as one of critique, and with potential of reform and new sociopolitical system. Through desk research and fieldwork in the UK and Colombia, we compare resistance tactics of local seed organizations. Our findings highlight a growing global movement, led by the Global South, that promotes alternative seed discourses and everyday sharing practices, now influencing the Global North. This movement underscores the polarization between informal, community-driven seed exchange and formalized legal systems, illustrating ongoing struggles for seed sovereignty and posthuman legal recognition.

Z danych GUS dotyczących ostatniego spisu powszechnego ludności w Polsce wynika, że ponad 2,3 miliona osób określa się jako osoby żyjące w gospodarstwach jednoosobowych. Dane dotyczące współzamieszkiwania ludzi i psów w Polsce pokazują, że w co drugim domu mieszka pies. Swoją obecnością psy wpływają na jakość życia ludzi, ich kondycję fizyczną i psychiczną; wchodzimy z nimi w interakcje, tworzymy stałe relacje i codzienne rytuały. Zgodnie z koncepcją Clintona R. Sandersa „psi ludzie" włączają psa w obraz własnej, poszerzonej tożsamości dog-oriented self. Wpływ psów na konstruowanie nie tylko międzygatunkowych, ale i ludzko-ludzkich relacji zyskuje na znaczeniu. W niniejszym artykule na podstawie pogłębionych wywiadów przeprowadzonych wśród 19 osób (singli i singielek), którzy dzielą swoje życie z psem (lub dwoma) przyglądamy się dynamice konstruowania więzi międzygatunkowej i identyfikujemy jej wpływ na oczekiwania wobec przyszłych relacji intymnych i pozostałych relacji międzyludzkich.