Biorąc pod uwagę debaty przed i po Soborze Nicejskim (325), artykuł ten uwypukla rozwój dogmatu trynitarnego w okresie patrystycznym. Przedstawienie Trójcy Osób Boskich w jedności ich natury w pierwszej części uwypukla rozwój doktryny trynitarnej wokół Boga Ojca jako początku bez początku (archē anárchos). W kolejnej części omówiono boskość Drugiej Osoby Boskiej jako przedwiecznie zrodzonego Syna i przedstawiono ożywioną debatę teologiczną wokół arianizmu, zwłaszcza po wprowadzeniu terminu homoousios (współistotny) do Symbolu Nicejskiego (325). Zauważono, że św. Atanazy i inni biskupi, a także wielu wiernych świeckich, uważali ten termin za nazbyt filozoficzny, niebiblijny i obciążony gnostyckimi interpretacjami. Artykuł kończy się przedstawieniem Ducha Świętego, który jako Trzecia Osoba Boga – wbrew błędnej doktrynie pneumatomachii – zwłaszcza za sprawą Ojców Kapadockich, uznawany jest za Pana i Dawcę życia.

Mija właśnie 1700 rocznica zwołania soboru w Nicei przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Niestety nie zachował się list konwokacyjny, w którym winna być wskazana przez władcę przyczyna czy też przyczyny, dla których biskupi mieli się spotkać na wspólnych obradach. Z owymi powodami związane były, choć nie musiały być z nimi tożsame, oczekiwania wspomnianego cesarza wobec duchownych zgromadzonych na jego zaproszenie w Nicei, jak wydają się tego dowodzić oficjalnie podane w liście cesarskim powody przeniesienia obrad z Ancyry do Nicei. W niniejszym artykule w oparciu o analizę źródeł została podjęta próba zrekonstruowania owych oczekiwań.

W artykule podjęto próbę systematycznego ujęcia czterech paschalnych modeli obrzędowych występujących w historii zbawienia: Paschy Mojżesza, dorocznej Paschy Izraela, Paschy Chrystusa oraz Eucharystii jako Paschy Kościoła. Punktem wyjścia jest podkreślenie wspólnej struktury czterech Pasch z użyciem parametrów „wydarzenie – uczta”, posiadających funkcję teologiczną. Studium, poszukując nie tylko zbieżności strukturalnych, ale przede wszystkim zbieżności treści wszystkich modeli, ukazuje konieczność przejścia w anamnezie od rzeczywistości historycznej do transhistorycznej. Proponowana metoda pozwala ukazać głęboką więź i zależność pomiędzy obrzędami Izraela i Eucharystią. Niniejsze studium, przez otwarcie pola dalszych badań i wysunięcie hipotezy odnośnie do układu elementów omawianych modeli, ukazuje spójność wszystkich czterech modeli i ich główne znaczenie.

Artykuł dotyczy nauczania Pisma Świętego przyjętego w Towarzystwie Jezusowym na terenach Rzeczypospolitej Obojga Narodów od chwili wprowadzenia zakonu do poł. XVII w. W tekście poddano analizie sposoby realizacji nauczania Pisma Świętego, uwzględniając zarówno kontekst edukacyjny, jak i duszpasterski. W oparciu o metodę analizy historyczno-dokumentacyjnej omówiono źródła rękopiśmienne: wykłady Baltazara Wolboriusza i Tomasza Bolesławiusza, uczniów Konstantego Szyrwida SJ, oraz Ratio studiorum i inne dokumenty zakonu. Artykuł rekonstruuje metody dydaktyczne oraz podkreśla znaczenie biblistyki w formacji jezuickiej, zwłaszcza w kontekście konfrontacji z protestantyzmem. Szczególną uwagę poświęcono działalności Konstantego Szyrwida SJ jako wykładowcy Akademii Wileńskiej. Podjęto także próbę uzupełnienia luki badawczej dotyczącej tradycji nauczania biblistyki w XVII-wiecznym zakonie jezuitów. Ostatnia część artkułu przedstawia rękopisy wykładów Pisma Świętego z I poł. XVII w.: Tomasza Bolesławiusza i Baltazara Wolboriusza z Poznania.

Brak wzmianki o Jerozolimie w Pięcioksięgu oraz nieobecność w nim teologii Syjonu – a więc tematów ważnych w okresie tzw. drugiej świątyni – prowadzi do pytania o aktualność tezy o zredagowaniu dzieła w tym okresie na terenach Judy. Powszechna już dziś świadomość, że istniała wersja przedsamarytańska hebrajskiej Tory i była ona wspólnym dziełem nie tylko środowiska związanego z Jerozolimą i jej sanktuarium, ale również elit intelektualnych z Samarii, pozwala z jednej strony doszukiwać się jakiś ukrytych aluzji do Jerozolimy w Pięcioksięgu, a z drugiej na postawienie tezy, że Tora – inaczej niż się zwykle przyjmuje – powstała w Samarii. Artykuł uzasadnia tezę, że za powstanie Tory odpowiedzialne były elity zarówno z Judy, jak i z Samarii, a brak wzmianek o Jerozolimie jest efektem zmiany paradygmatów teologicznych (sanktuarium na pustyni – JHWH jest tam, gdzie Jego lud).

Sobór Nicejski, który odbył się w 325 roku, odegrał kluczową rolę w zdefiniowaniu podstawowych doktryn Kościoła chrześcijańskiego i ma zasadnicze znaczenie dla współczesnej refleksji teologicznej. Zrozumienie jego historii i początkowej recepcji jest niezbędne do oceny jego znaczenia w dzisiejszym scenariuszu działań ruchu ekumenicznego. Obchodzona w 2025 r. 1700. rocznica Soboru Nicejskiego wpisuje się w znaczący kontekst historyczny, który obejmuje inne kamienie milowe, takie jak Jubileusz Nadziei i 60. rocznica zakończenia Soboru Watykańskiego II. Rocznice te, wraz z obchodami ekumenicznymi, wzmacniają znaczenie Soboru Nicejskiego w historii Kościoła. Wydarzenie to nie tylko stworzyło podstawy doktrynalne, ale miało również kluczowe znaczenie dla współczesnego ruchu ekumenicznego, który dąży do przezwyciężenia historycznych podziałów między wyznaniami chrześcijańskimi. Refleksja nad Soborem Nicejskim, w szczególności nad Symbolem nicejsko-konstantynopolitańskim, jest postrzegana jako okazja do promowania jedności chrześcijan poprzez przezwyciężanie uprzedzeń i polaryzacji, które wciąż istnieją.

Słowiańscy Apostołowie Cyryl i Metody pozostawili w IX w. Europie wielki skarb – duchowe braterstwo, równość i jedność w różnorodności wielu narodów. Owo dziedzictwo z okresu niepodzielonego chrześcijaństwa nigdy nie straciło swojej mocy ani siły oddziaływania. Przypominali o tym wyraźnie zwolennicy cyrylometodiańskich idei zjednoczeniowych w dobie wzrastającej wrażliwości ekumenicznej w pierwszej połowie XX w. w Welehradzie. Celem niniejszego artykułu jest teologiczna wykładnia istotnych aspektów projektu dialogicznego Kongresów Welehradzkich, podczas których główną rolę odegrali katolicy rzymscy i wschodni oraz wyznawcy prawosławni tradycji moskiewskiej. W pierwszej części zwrócono uwagę na proces historycznej debaty teologicznej i ekumenicznej. Druga część dotyczy liturgicznego źródła tradycji Kościoła, które we właściwy sobie sposób jednoczy wiernych. W trzeciej części został podjęty temat unii kościelnych, stanowiący od dawna element sporu i kontrowersji w dialogu. W czwartej części wskazano na podstawy trwałej i odpowiedzialnej perspektywy zjednoczeniowej.

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób postanowienia Soboru Nicejskiego przyczyniły się do polemiki z poglądami głoszonymi przez lucyferian. W celu zbadania podjętego zagadnienia konieczne jest przeprowadzenie studium historyczno-krytycznego omawiającego spory wokół arianizmu w IV wieku. Tekst analizuje poglądy Lucyfera w tym zakresie, a następnie przedstawia kontrargumentacje Hieronima. Strydończyk skupia się na wykazaniu błędów lucyferian, a najważniejszym argumentem autora Altercatio jest odwołanie się do kanonów dyscyplinarnych Soboru Nicejskiego.

Spirituality is a space that, regardless of denomination, affects every Christian. As we can see, divisions among Christians are nothing new. In fact, we have been dealing with them since its beginnings. As we can see, the scandalous division of Christianity was and is an anti-testimony that is not conducive to the sanctification of believers nor to the work of evangelization. Neither denominational exclusivism nor indifferentism and relativism are acceptable. The study concerns the possibility of meeting the followers of Christ and His Gospel on the basis of spirituality. Ecumenical spirituality, which is a lens that focuses dogmatic and practical ecumenism. By its nature, the pursuit of unity with God includes love for both Him and for every neighbor. Therefore, a denomination that rejects striving for this unity is not fully Christian.