W świecie greckim dopiero na początku V wieku przed Chr. możemy mówić o tym, co dziś rozumiemy jako właściwą historiografię antyczną. Niniejszy artykuł składa się z trzech części. W pierwszej części koncentruje się na Herodocie z Halikarnasu, którego można uznać za pierwszego zachodniego historyka. W drugiej części analizowana jest twórczość Tukidydesa z Aten, pierwszego historyka, który wyjaśniał przyczyny zdarzeń, analizował wydarzenia polityczne i oceniał przywódców. Ponadto, podobnie jak dzisiejsi historycy, był rygorystyczny w poszukiwaniu prawdy i odrzucaniu informacji, których nie mógł zweryfikować. Herodot i Tukidydes wymyślili dwa archetypy uprawiania historii, a przynajmniej jej pisania. W trzeciej części artykułu opisano przykłady inspiracji, jakie historiografia biblijna czerpała z dorobku historiografii starożytnej Grecji, wypracowanej przez Herodota z Halikarnasu i Tukidydesa z Aten.

At the crossroads of a complex texture of neoplatonic and peripatetic contaminations, in Aquinas’ Super Epistolam ad Colossenses Lectura, the mediaeval doctrine of divine ideas comes across to the historian as a crucial element in the theological definition of the intra-trinitarian relationship between the Father and the Son as well as of the dependence of creatures on Divine Wisdom. The paper aims to outline how the critique of many platonic positions blending with the recovery of Proclian axioms within a creationist frame provides Aquinas with an explicative model capable of describing in semantic terms not only the notion of divine Word, but also the causal bond between creatures and their creator.

Nous examinerons, dans cet article, la manière dont saint Thomas concilie deux versets de l’Écriture au sujet du Christ qui semblent, au premier abord, se contredire. Le premier affirme mystiquement qu’« il est le plus beau des enfants des hommes » (Ps 44, 3), le second « qu’il n’avait ni beauté ni éclat » (Is 53, 2). La confrontation de ces commentaires fera apparaître une lecture kénotique originale, à la fois proche et différente de celles qui ont été développées au xxe siècle.

To commemorate the jubilee of the death and canonization of St. Thomas Aquinas, the Santo Tomás Institute of Balmesiana organized the 10th Symposium of Thomistic Studies, St. Thomas Aquinas, Master of the Sacred Page. The event took place at the Abat Oliba CEU University in Barcelona from May 10th to 12th, 2024. Other institutions, in particular, the Association pour le Centenaire Thomas d’Aquin (ACTA) from Toulouse, contributed greatly to the organization of the symposium. This event aimed to explore St. Thomas’ use of Sacred Scripture in his role as a biblical scholar. This is one of the aspects of the doctrine of Aquinas that has recently gained prominence, as there has been a renewed appreciation for the central role that Sacred Scripture played in the theology of the Angelic Doctor, frequently referred to as “biblical Thomism”. The purpose of the symposium was not only historical but also doctrinal, aiming to shed light on contemporary biblical hermeneutics and exegesis. The symposium was structured around the three core activities of the medieval scholar: legere, disputare, and praedicare, with the intention to understand the place of Sacred Scripture in each of these. It began with several introductory issues that addressed Aquinas' biblical hermeneutics and its foundations, with enriching contributions from professors Martínez, Amado, Loiseau, and Manresa. Next, the symposium delved into Aquinas' biblical exegesis, focusing on his commentaries on St. John, St. Paul, and a book of the Old Testament, with insightful presentations by Professors Giambrone, Roszak, and Ossandón. The following sessions were dedicated to the examination of how St. Thomas utilized disputare in his construction of a theological system. Professors Margelidon, Aroztegi, and Prieto offered valuable reflections on grace, the sacraments, and divine knowledge. Finally, the symposium turned to Aquinas' praedicare and his use of Scripture in preaching, with illuminating presentations by professors Smith, Vijgen, and Perrin. Thomas Olivier Venard concluded the symposium by discussing the contemporary relevance of Aquinas' biblical hermeneutics. We are pleased to offer the reader a substantial number of these enriching contributions in both this and the next issue of Bíblica et Patristica. We are grateful to the Editorial Board for their willingness to publish the texts and, in this way, familiarise the readers with the fruitful discussions we experienced in Barcelona in May.

¿Conoce Dios los futuros contingentes? Recientemente ha aparecido una nueva explicación teológica que quiere responder a este problema negado su raíz: Dios no conoce el futuro porque este está abierto en sentido fuerte. Santo Tomás, por su parte, se enfrentó también a este problema y respondió a él recurriendo al presente de la eternidad divina que, existiendo toda simultáneamente, abarca todos los tiempos. Ahora bien, ¿cuáles son las motivaciones teológicas que subyacen en cada postura? Nos ocuparemos del problema de la presciencia divina en este trabajo para ejemplificar el método teológico de santo Tomás.

Niniejszy artykuł ma na celu wykazanie retorycznego statusu sprawy oraz inwencji stojącej za jednym z dowodów (ww. 5-10) w argumentacji perswazyjnej Listu Judy. Specyficzna logiczna konstrukcja tego dowodu sugeruje skomplikowany status podjętej przez autora kwestii. Analiza struktury retorycznej tego dowodu oraz ocena jego głównych cech perswazyjnych prowadzą do wniosków wskazujących na cel tego dowodzenia – przygotowanie odbiorców do dokonania właściwego wyboru, pouczenia czym jest bezbożność i jak się przejawia oraz wyjaśniają złożony stan sprawy (domniemanie, definicja, ocena wartości).

Charakterystyczną cechą egzegezy biblijnej Tomasza z Akwinu jest odwoływanie się do wielu wariantów tekstów Pisma Świętego. Wbrew obiegowym opiniom, Akwinata nie opiera się jedynie na jednym tekście (np. Wulgaty), ale zestawia ze sobą różne tłumaczenia i stara się w ten sposób odpowiadać na trudności wynikające z lektury tekstu biblijnego. Czasami jednak nie tyle zestawia kilka możliwych opcji interpretacyjnych, co wprost wybiera najlepszą. Widać w tym u niego staranie, aby dotrzeć nie tyle do odczytania samego brzmienia słów, co do sensu jaki zamierzył autor Pisma. W ten sposób ujawnia się jego rozumienie Objawienia, którego świadectwem jest Pismo Święte. Artykuł przedstawia najpierw podejście Akwinaty do tekstu biblijnego, widoczne w stosowanych przez niego procedurach egzegetycznych, gdy podkreśla braki w tekście lub możliwe inne lektury danego passusu, często sięgając do Ojców Kościoła, zwłaszcza za pośrednictwem Glossy, aby tam szukać wyjaśnień wątpliwości. Następnie zostaną przeanalizowane sytuacje, gdy Akwinata zgłasza różnice tekstualne (obiectio litteralis) i sam ustanawia gradację proponowanych rozwiązań, wskazując tym samym na kryterium ich wyboru

W artykule wskazano najpierw, że Tomasz z Akwinu prowadził dyskusję w oparciu o wspólnie dzielone z adwersarzem przekonania. Stąd w polemice z chrześcijanami odwoływał się do autorytetu Pisma Świętego, czego przykładem może być argumentacja w De rationibus fidei na rzecz czyśćca adresowana do Greków i Ormian wyznających błędną naukę co do stanu dusz po śmierci. Celem artykułu było po pierwsze ukazanie toku rozumowania na rzecz czyśćca, w tym zwłaszcza sposób, w jaki magister in sacra pagina skorzystał z tekstów natchnionych w swojej argumentacji w dziełku oraz jak teksty biblijne, które odegrały rolę w jego polemice, były przez niego wyjaśniane w komentarzach biblijnych. Po drugie, chodziło również o ukazanie wzajemnego związku między dziewiątym rozdziałem Jak uzasadniać wiarę a komentarzami biblijnymi, oraz określenie, czy argumentacja Doktora anielskiego pozostaje przekonująca bez sięgnięcia po te komentarze. W tym sensie artykuł wpisuje się w nurt tomizmu biblijnego. I po trzecie, zamiarem autora artykułu było również wyłonienie cech charakterystycznych dla Tomaszowej egzegezy, jakie dały o sobie znać w De rationibus fidei.

Artykuł analizuje wydany pośmiertnie wiersz Zbigniewa Herberta: Contra Augustinum pontificem in Terra Nubica peccatorem in Purgatorio. Pokazuje, że chociaż poeta nie był zbyt dobrze zorientowany w teologii Augustyna, słusznie uchwycił implikacje niektórych jego idei (w tym słynnego „kochaj i rób, co chcesz”) jako usprawiedliwiających użycie przemocy w konfliktach religijnych. Fakt ten napełniał Herberta przerażeniem, co pokazał dużo wcześniej w swoim eseju na temat historii albigensów.

Celem pracy było przebadanie wybranych utworów literackich Romana Brandstaettera inspirowanych Biblią pod kątem aktualizacji w nich treści Pisma Świętego. Przyjęta analityczno-interpretacyjna metoda pozwoliła wyodrębnić oraz scharakteryzować różne odmiany postawy twórczej autora. W obszernym epickim dziele Jezus z Nazarethu pisarz zastosował strategię obiektywizacji, której podporządkował twórcze decyzje. Inaczej postąpił w poetyckim cyklu Pieśń o moim Chrystusie, gdzie wprowadził wątki autobiograficzne i odsłonił wiele aspektów osobistej relacji z Jezusem. Ponadto Ewangelię oraz inne księgi Pisma Świętego skonfrontował z tragiczną historią XX wieku, czasu wojen, Zagłady, ideowego oraz kulturowego upadku i chaosu. W ten sposób uobecnił Ewangelię i postać Jezusa we własnej biografii oraz współczesności, jednocześnie czyniąc treści biblijne probierzem pozwalającym oceniać własne życie, jak też historię i kulturę swojego czasu.