Çorum türkülerinin Türk müziği Usûl nazariyesine göre incelenmesi

Abstract

Translate Article

Take Notes

Türk halk müziği, toplumun tarihsel süreç içerisinde oluşturduğu kültürel birikimi, duygu ve düşünce dünyasını yansıtan en önemli müzikal anlatım alanlarından biridir. Türk halk müziği eserleri, ezgisel yapı, söz içeriği ve biçimsel özelliklerin yanı sıra ritmik organizasyon bakımından da dikkat çekici bir çeşitlilik göstermektedir. Bu ritmik organizasyonun temelini usûl oluşturur ve eserlerin karakterini belirleyen başlıca unsurlardan biridir. Ne var ki, henüz halk müziğinde usûle dayalı standart bir nazari anlayış geliştirilmiş değildir. Bu eksiklik, yanlış notasyon ve eserlerin okunmasının güçleşmesi gibi problemlere yol açmaktadır. Bu doğrultuda, araştırmanın amacı, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında yer alan Çorum türkülerini Türk müziği usûl nazariyesi çerçevesinde incelemek ve bu eserlerde kullanılan usûlleri tespit etmektir. Araştırma nitel bir yaklaşım çerçevesinde tasarlanmış olup veriler TRT repertuvarındaki notalar ve ses kayıtları üzerinden doküman analizi ile incelenmiştir. Bu kapsamda, TRT repertuvarında 48 Çorum türküsü tespit edilmiş, çalışma kapsamına ise içerisinde birden fazla usûl barındırmayan 40 türkü dahil edilmiştir. Tespit edilen türkülerin adı, TRT repertuvar numarası, kaynak kişisi, ölçü dizilimi ve tespit edilen usûl bilgileri çalışma kapsamında tablo hâlinde sunulmuştur. Elde edilen verilere göre Çorum türkülerinde; Sofyan, Nim Sofyan, Aksak, Müsemmen, Devri Hindi ve Sengin Semai usûllerine rastlanmıştır. Bu usûller arasında en yüksek orana sahip olanların Sofyan ve Nim Sofyan olduğu, diğer usûllerin kullanımının ise oldukça sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalar ile Amasya ve Tokat türkülerinde de basit zamanlı usûllerin baskın olduğu görülmüştür. Bu durum, Çorum türkülerinin ritmik yapısının yakın coğrafi ve kültürel özellikler taşıyan diğer yörelerle paralellik gösterdiğini ve Türk müziği usûl nazariyesi çerçevesinde yapılacak değerlendirmeler için güvenilir bir temel oluşturduğunu göstermektedir. Bu çalışma, Çorum türkülerinin usûl yapısına ilişkin sistematik veriler sunarak Türk halk müziği repertuvarının ritmik karakterinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bulgular, türkülerde ritmik yapının tutarlı biçimde ortaya konmasına ve usûl temelli analizlerin yaygınlaştırılmasına zemin hazırlamaktadır. Araştırma, farklı yörelere ait türküler üzerinde yapılacak sistematik usûl analizlerinin artırılmasını, eğitim süreçlerinde usûlün yalnızca ölçü anlayışı ile sınırlı kalmadan icra ve yorum üzerindeki belirleyici rolünün vurgulanmasını ve repertuvar notalarının usûl nazariyesi doğrultusunda gözden geçirilmesini önermektedir. Bu tür çalışmalar, Türk halk müziği repertuvarının ritmik yapısının daha kapsamlı ve bütüncül biçimde değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.