Mâtürîdî Âlimi Ebû İshâk Zâhid es-Saffâr’ın Kelâm Müdâfaasi

Abstract

Translate Article

Ebu Ishâk es-Saffâr, Mâturidi’nin (o. 333/944) kelâm anlayisini benimseyen Bati Karahanlilar donemi âlimlerinden birisidir. T elh isu’l-edille ve Risâle fi’l-kelâm adli kitaplarinin icerigi, kullandigi yontem ile Osmanli ve Arap âlimlerce eserlerine yapilan atiflar, onun onemli bir Mâturidi kelâmcisi oldugunu gosterir. Bu calismada, onun kelâm mudâfaasi konu edilmektedir. Saffâr, Tel ḫiṣ’e kelâm ilminin adlandirilmasi, onemi ve dinen mesrulugu konusunda uzun bir giris yazarak bu ilmin ogrenilmesi gerektigini savunmustur. Sistematik kelâm mudafaasi incelendiginde, Saffâr’in Hanefi Mâturidiler icinde Kelâm ilminin savunulmasina mustakil ve hacimli bir bolum ayiran ilk mutekellim oldugu anlasilir. Sistematigini kendisi belirtmese de onun kelâm mudâfaasinin izah, ispat ve reddiye olmak uzere uc temele dayandigi anlasilir. Saffâr’in bu ilmi israrla mudafaa etmesi, V. (XI.) ve VI. (XII.) yuzyillarda Mâverâunnehir’de kelâm karsitliginin bulundugunu gosterir. Bu doneminde Ashâbu’l-hadis ve Ihvân-i Safa, kelâma karsi cephe alan kesimlerdir. Bununla birlikte o, asil olarak Hanefi fikihcilarinin kelâm karsitligini asmaya calismaktadir. Mudâfaasini, karsisindaki guclu bir muhalafete karsi ortaya koydugu icin savunusu tutarli ve ilmi derinlige sahiptir.