Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerinin Yayılım Haritasına Eklenen Yeni Bir Merkez: Büyük Deller ve Yeni Bulgular

Abstract

Translate Article

Take Notes

Bu çalışma, Aksaray ili Gülağaç ilçesinde yer alan Büyük Deller yerleşiminde 2021-2024 yılları arasında yürütülen kazılarda ele geçen Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerini tanıtmayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Hellenistik Dönem’e tarihlenen bu buluntular, form, bezeme özellikleri ve stratigrafik bağlamlarıyla Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerinin üretim, kullanım ve yayılım alanlarına ilişkin literatüre yeni katkılar sunmaktadır. Büyük Deller’de tespit edilen Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerinin formları kâse, tabak/meyvelik ve amphoradan oluşmaktadır. Bu formlar, havza repertuvarında yaygın olarak görülen bant, balık iskeleti, çizgi kümeleri, üçgen motifleri, sarmaşık dalları ve ağaççık motifinin yanı sıra literatürde ilk kez tanımlanan çengel motifi ile bezelidir. Bunun yanı sıra amphoranın omuz kısmında yer alan yuvarlak apliklerin “meme” biçiminde tasarlandığı belirlenmiştir. Bu özellik, Kızılırmak Havzası seramik repertuvarında şimdiye kadar belgelenmemiş bir uygulama olup, olasılıkla Ana Tanrıça kültüyle ilişkili sembolik bir geleneğe işaret etmektedir. Ayrıca, literatürde tanımlanmış büyük hacimli örneklerle karşılaştırıldığında da bu küçük hacimli form, Kızılırmak Havzası’na özgü meme aplikeli kapların yalnızca büyük değil, aynı zamanda küçük formlar halinde de üretildiğini ortaya koymaktadır. Kazısı yapılan alanlardaki stratigrafik veriler, değerlendirmeye alınan seramiklerin tarihlendirilmesine güvenilir temel oluşturmaktadır. Yerleşimin erken evre kontekstlerinde ele geçen örnekler MÖ 4. yüzyılın son çeyreği-MÖ 3. yüzyıl arasına; geç evre kontekstlerinde bulunanlar ise MÖ 2. yüzyıl-MS 1. yüzyıl başına tarihlenmektedir. Bu stratigrafik veriler, Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerinin Geç Demir Çağı’nın sonlarından itibaren, Erken Hellenistik Dönem’in başıyla birlikte herhangi bir kesintiye uğramadan üretildiğini öne süren görüşleri destekleyen yeni bir kanıt niteliğindedir. Sonuç olarak çalışma kapsamında ele alınan seramikler hem geleneksel formların sürekliliğini hem de bölgesel motif çeşitliliğini belgelemekte; Büyük Deller’i Kızılırmak Havzası Boyalı Seramiklerinin yayılım haritasına eklenen yeni ve özgün bir merkez olarak öne çıkarmaktadır.