Bir Çoklu Ortam Materyali Olarak Dijital Hikâyelerin Sosyal Bilgiler Öğretimindeki Yeri ve Önemi Üzerine

Sosyal bilgiler dersi, değişen ve gelişen çevreden hareketle bireye toplumsal konularda ihtiyaç duyduğu becerilerin kazandırılmasını amaçlar. Bu amaçlanan becerilerin kazandırılabilmesi için 2024 sosyal bilgiler öğretim programında “sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler” ve “yansıtıcı araştırma olarak sosyal bilgiler” öğretim yaklaşımları temel alınmıştır. Bu öğretim yaklaşımlarından özellikle “sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler” çeşitli sosyal bilim disiplinlerinin ürettiği bilgilerin kullanıldığı bir yapıya sahiptir. Sosyal bilim olarak sosyal bilgiler eğitiminin yararlandığı disiplinlerden biri de sosyolojidir. Bu araştırmanın amacı 2024 sosyal bilgiler öğretim programı 5. sınıf öğrenme alanlarında yer alan içeriklerin sosyoloji kavramları açısından incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada verilerinin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmış ve veriler betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, sosyoloji kavramlarının kullanımının öğrenme alanlarına göre farklılık gösterdiği görülmektedir. Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan 19 öğrenme çıktısından 13’ünün, yaklaşık olarak %68’inin sosyoloji kavramları ile ilişkilendirildiği görülmektedir. Öğrenme alanlarında yer alan içeriklerden en çok verinin ilişkilendirildiği kategorinin “Toplumsal Yapı”, en az verinin ilişkilendirdiği kategorinin “Toplumsal Kurumlar” olduğu görülmektedir.

Müzeler, sosyal bilgiler dersinde yararlanılabilecek okul dışı öğrenme ortamlarından biridir. Sosyal bilgiler dersinde okul dışı öğrenme kapsamında müzelerden etkili bir biçimde yararlanmak için bu konuda yapılan bilimsel çalışmalar ilgili alanyazına önemli katkılar sağlamaktadır. Sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimi ile ilgili çalışmaların incelenmesi bu çalışmalardan elde edilen sonuçlardan daha etkili bir biçimde yararlanmayı sağlayacaktır. Bu araştırmada Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimine yönelik yapılan çalışmaların meta-sentez yöntemiyle değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada 2010-2021 yılları arasında yayımlanan sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimine yönelik nitel bulguları olan iki yüksek lisans tezi ve 17 araştırma makalesi incelenmiştir. İncelenen çalışmalara Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Veri Tabanı, TR Dizin, EBSCOhost ve Google Akademik veri tabanlarından ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında yer alan her bir çalışma amaç, araştırma deseni, çalışma grubunun seçimi, veri toplama araçları, sonuç ve öneriler başlıkları çerçevesinde analiz edilerek incelenmiştir. Veriler betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimine yönelik yapılan çalışmalar genel olarak incelendiğinde, çalışmaların katılımcı görüşlerini almaya yönelik olduğu, yöntem kapsamında daha çok olgubilim deseninde yürütüldüğü, çalışmalarda veri toplama aracı olarak en çok görüşme formunun kullanıldığı, araştırmaların çoğunda çalışma gruplarını öğrencilerin ve öğretmen adaylarının oluşturduğu ve çalışma grubu belirleme yöntemine yer verilmediği görülmüştür. İncelenen çalışmalarda sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitiminin zorluklarına ve yararlarına ilişkin benzer sonuçlar bulunmaktadır. Yine incelenen çalışmaların öneriler bölümünde sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimine yönelik görev yapan öğretmenlerin eğitimine, öğretmen adayı eğitimine, araştırma konusuna ve müze ile eğitim sürecine ilişkin öneriler sunulmuştur. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimine yönelik uygulamaya dayalı çalışmaların yapılması ve araştırmaların yöntem bölümünde verilen bilgilerin detaylandırılması biçiminde çeşitli öneriler sunulmuştur.

Sosyal Bilgiler, Tarih, Coğrafya, Ekonomi, Siyaset Bilimi gibi pek çok disiplini bir araya getiren, sahip olduğu disiplinlerarası yapısıyla geniş içerikleri içinde barındıran bir çalışma alanıdır. Birbirinden farklı ve çoğu zaman iç içe geçmiş bu disiplinlerin öğrencilere kazandırılması öğretimi destekleyici araçların kullanımını gerektirmekte, bu noktada grafik düzenleyicilerden yaygın şekilde yararlanılmaktadır. Ülkemizde Sosyal Bilgiler eğitiminde kullanılan grafik düzenleyiciler incelendiğinde; bunlar arasında kavram çarkı diyagramı, venn diyagramı, balık kılçığı, frayer, bilgi haritaları, tanılayıcı dallanmış ağaç ve kavram ağları gibi çeşitli görsel araçların olduğu görülmektedir. Bu bağlamda Sosyal Bilgiler eğitiminde kullanılabilecek farklı türdeki grafik düzenleyicilerin yerli alan yazınına kazandırılması ve Sosyal Bilgiler eğitimindeki kullanımının teşvik edilmesi önemli bir husus olarak görülebilir. Bu çalışmanın amacı Claire Riley tarafından geliştirilen ve kaynakların analizine yönelik sistematik bir çerçeve sunan “Çıkarım Katmanları Diyagramını” yerli alanyazınına tanıtmak ve güncel Sosyal Bilgiler Öğretim Programı kapsamındaki kullanılabilirliğini ortaya koymaktır. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışma sonucunda Riley’in çıkarım katmanları diyagramının öğrencileri araştırmaya, analiz etmeye, iş birliğine ve kanıt kullanmaya teşvik eden ve öğrenme-öğretme sürecinde aktif kılan bir araç olduğu belirlenmiştir. Bununla beraber diyagramın çeşitli özellikleri yönüyle Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan farklı amaç ifadeleri ve becerilerle ilişkili olduğu ve programda yer alan çeşitli öğrenme alanlarına uygulanabilir bir yapıda olduğu görülmüştür. Çalışmanın ilgili diyagramı yerli alanyazına kazandırma ve Sosyal Bilgiler eğitimindeki kullanımını teşvik etme noktasında faydalı olacağı düşünülmektedir.

Vergi okuryazarlığı, finansal okuryazarlığın boyutlarından biri olarak sosyal bilgiler dersinin kapsamına girmektedir. Vergi okuryazarı bireyler, vergi bilincine sahip olup verginin bir ülkenin gelişmesindeki önemini bilmektedir. Bu nedenle gelişmiş ülkeler, kendi vatandaşlarından etkili birer vergi okuryazarı olmalarını istemektedir. Öğrencilerin vergi okuryazarı bireyler olarak yetişmelerini amaçlayan derslerden biri de Sosyal Bilgilerdir. Bu araştırmanın temel amacı sosyal bilgiler ders kitaplarında vergi okuryazarlığının incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen ders kitapları, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanan ve 2018-2022 yılları arasında okullarda kullanılan Sosyal Bilgiler 4, 5, 6 ve 7. sınıf ders kitaplarıdır. Araştırmada elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre Sosyal Bilgiler 6. sınıf ders kitabında vergi isminin geçtiği bir tane kazanım bulunmaktadır. Sosyal Bilgiler 4, 5 ve 6. sınıfta vergi belgesi ile vergi bilincine yönelik kavramlar; 7. sınıf ders kitabında ise tarihsel vergi kavramları ön plandadır. Sosyal Bilgiler ders kitaplarında (4-7) vergi okuryazarlığı kapsamında bulunan konuların finansal okuryazarlık içerikleri ile doğrudan bağlantılı olduğu görülmektedir. Ayrıca araştırmada incelenen tüm Sosyal Bilgiler ders kitaplarında vergi okuryazarlığı kapsamında yer alan görsellerin geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre çeşitli öneriler sunulmuştur.

Sosyal Bilgiler dersinin birincil amaçlarından biri de toplumun üyelerini bir arada tutmakta önemli bir işleve sahip olan toplumsal ve siyasal değerlerin genç kuşaklara aktarılmasını sağlamaktır. Bu amaca yönelik olarak 2017 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında aile birliğine önem verme, adil olma, bağımsızlık, barış, özgürlük, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık, dürüstlük, estetik, eşitlik, tasarruf, misafirperverlik, sağlıklı olmaya önem verme, saygı, sevgi, sorumluluk, temizlik, yardımseverlik ve vatanseverlik değerlerine yer verilmiştir. Bu araştırmanın amacı 2017 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programına uygun olarak hazırlanan Sosyal Bilgiler ders kitaplarında vatanseverlik değerine yer verilme durumunun incelenmesidir. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı araştırmada Milli Eğitim Bakanlığı’na (MEB) bağlı okullarda 2022-2023 Öğretim yılında okutulan 4., 5., 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları incelenmiştir. Araştırmada veri analiz tekniği olarak içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma çerçevesinde Sosyal Bilgiler ders kitapları metin, görsel ve ünite hazırlık, değerlendirme ve etkinlik soruları boyutuyla incelenmiştir. Araştırma sonucunda dördüncü sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında elli beş defa, beşinci sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında dokuz defa, altıncı sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yirmi dört defa, yedinci sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında ise on bir defa vatanseverlik değerinin vurgulandığı tespit edilmiştir. Vatanseverlik değeri en fazla dördüncü ve altıncı sınıf; en az ise beşinci sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında vurgulanmıştır. Ders kitaplarında yer alan üniteler açısından kıyaslandığında ise dördüncü sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında Geçmişimi Öğreniyorum, beşinci sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında Güç, Yönetim ve Toplum, altıncı sınıf ders kitabında Tarihe Yolculuk, yedinci sınıf ders kitabında ise Türk Tarihine Yolculuk ünitelerinin vatanseverlik değerine en fazla yer verilen üniteler olduğu anlaşılmaktadır.

Bu araştırma 7. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinde üretim, tüketim ve dağıtım öğrenme alanına ait kazanımların işlenmesinde Jigsaw IV tekniğinin öğrencilerin akademik başarısına ve derse karşı tutumuna etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma 2020/2021 eğitim öğretim yılı Aydın ili Nazilli ilçesinde bulunan Asımın Nesli Anadolu İmam Hatip Lisesi 7. Sınıf öğrencilerinden 39 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ön test son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Akademik Başarı Testi ve Sosyal Bilgiler Tutum Ölçeği veri toplama araçları olarak belirlenmiştir. 5 Hafta olarak planlanan çalışmada deney grubuna iş birliğine dayalı öğrenme yöntemlerinden olan Jigsaw IV tekniği, kontrol grubuna ise okulun mevcut öğretim programı uygulanmıştır. Deney ve kontrol gruplarından elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada Jigsaw IV tekniğinin mevcut öğretim programında yer alan öğretim ve etkinliklere göre Sosyal Bilgiler öğretiminde öğrencilerin akademik başarılarını anlamlı derecede artırdığı ve derse karşı tutumlarını olumlu etkilediği sonucuna varılmıştır.

Gerçekleştirilen bu araştırmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Türk Dünyası’na yönelik tutumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örnekleme türlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde gönüllülük noktası temel alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü, Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalında öğrenim görmekte olan 118 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada Akın, Saraçlı, Kılıç ve Yıldırım (2017) tarafından geliştirilen “Türk Dünyası Tutum Ölçeği” ile araştırmacı tarafından oluşturulan “Kişisel Bilgi Formu” veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırma kapsamında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Türk Dünyası’na yönelik tutumlarında; cinsiyet, sınıf, yaş, son 1 yılda Türk Dünyası ile ilgili konferans/seminere katılma, Türk Dünyası ile ilgili ders alma, Türk Dünyası ülkelerine seyahat etme değişkenleri incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Türk Dünyası’na yönelik tutumlarının yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Cinsiyet değişkeni arasında erkek öğretmen adayları lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Sınıf düzeyi, yaş, Türk Dünyası ile ilgili ders alma ile Türk Dünyası ülkesine seyahat etme değişkenlerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık olmadığı görülmektedir. Son 1 yılda Türk Dünyası ile ilgili konferans/seminere katılma durumu değişkeni ile Türk Dünyası tutum düzeyleri arasında, istatistiksel olarak Türk Dünyası ile ilgili konferans/seminere katılan öğretmen adayları lehine anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Ulaşılan bulgulara yönelik olarak önerilerde bulunulmuştur.

Nitel araştırma deseninde yürütülen bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersini öğrenme nedenlerini, sosyal bilgiler dersini öğrenirken yaşadıkları sorunları ve sosyal bilgiler öğretmeninden beklentilerini belirlemeyi amaçlamıştır. Çalışma grubunu 2020-2021 öğretim yılında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bir şehirde yer alan ortaokullarda 5, 6 ve 7.sınıfta öğrenim gören 90 öğrenci (47’si kız ve 43’ü erkek) oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak açık-uçlu sorulardan oluşan yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda alt problemler doğrultusunda her sınıf düzeyinde benzerlik gösteren bulgulara ulaşılmıştır. Bulgulara göre her sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin sosyal bilgiler dersini öğrenme nedenleri arasında dersi sevmek, merak etmek, tarih öğrenmek, geleceğe hazırlaması ve öğretmenin etkisi yer almaktadır. Her sınıf düzeyinde öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde yaşadıkları ortak sorunlar bazı kavram ve fikirlerin karmaşık ya da soyut olması ve derste oluşan gürültü olarak belirlenirken 5. sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrenciler arasında derslerin sıkıcı olduğu bulgusu da öne çıkmıştır. Yine de her sınıf düzeyindeki öğrencilerin büyük bir çoğunluğu sosyal bilgiler derslerinde herhangi bir sorun yaşamadığını belirtmiştir. Ek olarak beklentilerin karşılandığı, derslerde etkinliklerin yapılması, derslerin eğlenceli işlenmesi, derslerin uygulamalı olarak verilmesi her sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin sosyal bilgiler öğretmenlerinden beklentileri olarak ortaya çıkmıştır.

Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmeninin kalıp yargılar temalı konuların öğretiminde kullandığı aktif öğrenme uygulamaları hakkındaki düşüncelerini yansıttığı günlüklerin değerlendirilmesidir. Araştırma 2022-2023 Eğitim-Öğretim yılının Bahar döneminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 7. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinde kalıp yargı temalı konuları aktif öğrenme uygulamaları kullanarak öğreten Sosyal Bilgiler öğretmeni, öğretim süreci ile ilgili gözlem ve düşüncelerini günlüklere aktarmıştır. Süreç sonrasında bu günlükler araştırmacılar tarafından içerik analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Sosyal Bilgiler öğretmeninin günlüklerine göre yapılan değerlendirmelerde, aktif öğrenme uygulamalarının öğrencilere kendilerini ifade edebilme fırsatı tanıdığı, öğrencilerin derse katılımını üst düzeye çıkardığı, başkalarının fikirlerine saygı duymayı öğrettiği, çoklu bakış açısını geliştirdiği, öğrencilerde merak ve motivasyonu artırdığı ve üst düzey düşünme becerilerini geliştirerek sorunlara çözüm üretebildikleri anlaşılmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmeninin günlüklerine not düştüğü uygulamalarla ilgili sınırlılıklar ise öğrenci sayısının fazlalığında sınıf içi disiplini sağlamada zorluk yaşanabileceği, uygulamaların ön hazırlık yapılmadığında verimsiz olabileceği ve uygulamalar zaman alıcı olduğu takdirde konuların öğretiminin tamamlanmasında sorun yaşanacağı şeklindedir. Ulaşılan bu sonuçlar doğrultusunda aktif öğrenme uygulamalarının öğrencilerin çok yönlü gelişimine katkıda bulunması onların kalıp yargılarının giderilmesine doğrudan etki edebilecektir. Ne var ki bunun için her konuda olduğu gibi kalıp yargılarla ilgili konularda da aktif öğrenme temelli bir öğretim sürecinin iyi bir şekilde planlanması ve gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

: Bu araştırmada 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan çokkültürlülük konuları ele alınmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma materyali olarak 2023-2024 eğitim öğretim yılında Ekoyay Yayınevi tarafından 7. sınıflar için yayımlanan ders kitabı kullanılmıştır. 7. sınıf ders kitabında yer alan çok kültürlülük konuları içerik analiziyle incelenerek “Farklı Kültürleri Tanımaya Yönelik Farkındalık, Farklı Kültürlerin Bir Arada Yaşaması, İnsan Hak ve Özgürlükleri Bağlamında Çok Kültürlülük” temaları oluşturulmuştur. Bu temalar kendi içinde alt temalara göre sıralanmış, frekans ve yüzde değerleriyle gösterilerek tablo hâlinde sunulmuştur. Farklı kültürleri tanımaya yönelik farkındalık teması altında ‘Farklı Kültürler Arası Etkileşim’, Farklı kültürlerin bir arada yaşaması teması altında ‘Dini Hoşgörü’, İnsan hak ve özgürlükleri bağlamında çok kültürlülük teması altında ise ‘Düşünce Özgürlüğü’ alt temasının ilk sırada yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan bu çalışmanın çokkültürlülük kavramına ilişkin farkındalık düzeyinin artmasına, sosyal bilgiler öğretiminde kullanılan ders kitaplarında çok kültürlülük gibi temel insan hak ve özgürlükleriyle ilgili güncel konulara daha fazla yer verilmesine katkı sunması beklenmektedir.

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 2010-2022 yılları arasında sosyal bilgiler öğretimi kapsamında yapılmış teknoloji destekli lisansüstü tez çalışmalarındaki teknolojik uygulamaları, incelenen değişkenleri, teknoloji desteğinin etkilerini, metodolojik eğilimleri incelemektir. Bu amaç doğrultusunda lisansüstü tez çalışmaları üzerinde sistematik inceleme yapılmıştır. Konuya ilişkin anahtar kavramlar aracılığıyla Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi veri tabanı üzerinden araştırma yapılmış, ölçüt alınan tarih aralığında yer alan 65 çalışma araştırmaya dahil edilmiştir. İncelenen çalışmalarda farklı teknolojik uygulamalara (bilgisayar tabanlı öğretim, artırılmış gerçeklik, dijital oyun, sanal müze, hareketli infografik) yer verildiği belirlenmiştir. Yine kullanılan teknoloji desteğinin coğrafya temelli öğrenme alanlarında (İnsanlar, Yerler ve Çevreler; Üretim, Dağıtım ve Tüketim) yoğunlaştığı tespit edilmiştir. İncelenen çalışmaların büyük çoğunluğunda (n= 51) teknolojik desteğinin akademik başarı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ayrıca incelenen çalışmalarda kullanılan teknolojik desteğin öğrenme, derse yönelik tutum, motivasyon, kalıcılık, eleştirel düşünme, değer edinimi, kavram öğretimi üzerinde olumlu etkiler sağladığı görülmüştür. İncelenen çalışmaların metodolojik eğilimlerinde ise tez tipinde yüksek lisans düzeyinin, yöntemde nicel araştırma yaklaşımının, çalışma grubunda ortaokul öğrencilerinin, veri toplama aracında akademik başarı testinin, verilerin analizinde kestirimsel istatistiğin daha fazla tercih edildiği belirlenmiştir. Sosyal bilgiler öğretiminde teknoloji temelli lisansüstü tezleri farklı boyutlarıyla inceleyen bu çalışmanın teknolojiyi sosyal bilgiler öğretim süreçlerine entegre etme çabasındaki sosyal bilgiler eğitimcilerine rehberlik edebileceği düşünülmektedir.

Değerlerin öğretimi toplumun devamlılığı açısından önemli görülmektedir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada, 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında yer alan değerlerin öğrencilere kazandırılmasında değerler zinciri etkinliğinin etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Karma araştırma yöntemi kullanılan araştırmanın çalışma grubunu, Balıkesir merkez ilçelerinden birinde 27 kişilik bir sınıftaki 6. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Veriler; değerler zinciri etkinliği uygulanarak, duygular tablosu ve araştırmacılar tarafından geliştirilen değerler ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Toplanan nicel veriler bağımlı guruplar t testi ile nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda; değerler zinciri etkinliği uygulamasının, öğrencilerin değer edinimleri açısından orta büyüklükte bir etki yarattığı ve bu süreçte özgüven, bilimsellik, saygı, yardımseverlik, aile birliğine önem, sorumluluk, çalışkanlık gibi değerlerin edinimine katkı sunduğu ve sınıf ölçeğinde planlanan değerler eğitimi uygulamalarının öğrencide, toplu hareket etmeden kaynaklı itici bir güç olduğu ve değer farkındalığının artırılmasına katkı sunduğu tespit edilmiştir. Bu bakımdan okullarda değerlerin edinimine yönelik, öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerine olanak sunacak, okulun diğer paydaşlarını (öğretmen, veli, yardımcı personel vb.) da içine alan benzer projelerin yaygınlaştırılması, değerler eğitiminde etkinlik temelli öğretime daha fazla önem verilmesi ve okullarda değerlere yönelik projelerin yaygınlaştırılması şeklinde öneriler getirilmiştir.

Bu calismada, ortaokul ogrencilerinin sosyal bilgiler ders kitaplarinda yer alan olaylarin tarihlerini (dates) hatirlama duzeyi ve sosyal bilgiler ogretmenlerinin, olaylarin tarihlerinin (dates) ogretiminde kullandiklari yontem ve teknikler ele alinmistir. Calismada tarama yontemi kullanilmistir. Arastirma Istanbul ili Sultanbeyli ilcesinde bulunan Yunus Emre Ortaokulu/Ilkokulu ve Sehit Ogretmen Hamit Sutmen Ortaokulu/Ilkokulu’nda yapilmistir. 16 subeden 410 5- 8.sinif ogrencisine basari testi ve olaylarin tarihlerinin ogretiminde ogretmenlerin kullandigi yontem- tekniklere iliskin anket uygulanmistir. Ayni ilcede gorev yapan 100 ogretmene de kullandiklari yontem ve tekniklere iliskin anket uygulanmistir. Elde edilen veriler SPSS 17.0 programinda frekans, yuzde, ortalama ve ki-kare testi teknikleri kullanilarak cozumlenmistir. Arastirmada, ogrencilerin olaylarin tarihlerini bilme duzeyinin sinif seviyesine gore farklilik gosterdigi, onemli olaylarin tarihlerinin bilindigi ve ozellikle eskicag tarihlerinin bilinmedigi sonucuna varilmistir. Ogretmenlerin olaylarin tarihlerini ogretmede kullandiklari yontem ve tekniklere iliskin ogretmen ve ogrenci gorusleri arasinda farklilik oldugu sonucuna varilmistir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Tarih, Tarih Ogretimi TEACHING DATES in SOCIAL STUDIES Abstract: In this study, student recognition level of the dates of historically important dates that are available in the social studies books and teaching of historically important dates are evaluated. Survey method were used in the study. The research was carried out at Yunus Emre Secondary/Primary School, Istanbul and at Hamit Sutmen Secondary/Primary School in Sultanbeyli, Istanbul. 410 students from 16 classes between the 5 th and 8 th grade were applied a success test as well as a survey methods and techniques that teachers use in teaching dates of important dates. 100 teachers from Sultanbeyli schools were applied a survey methods and techniques they use. The data obtained were processed in SPSS 17.0 software using frequency, percentage, average and chi square test techniques. Views that the teachers wrote related to methods and techniques which are used in teaching the dates of historically important dates were analyzed individually. In the study, it was concluded that there are differences at class level in the level of knowing the dates of historically important dates and that dates of well-known dates (those known by most) are known more and that dates related to prehistoric period are less known. It was also concluded that there are differences in the views of both teachers and students concerning methods and techniques they use in teaching historically important dates. Keywords: Social Studies, Dates, History Teaching

Bu çalışmanın amacını, 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programındaki coğrafya disiplini üzerine genel bir değerlendirmesini yapmak oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yaklaşımlarından doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4,5,6 ve 7. sınıflar) , 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4,5,6 ve 7. sınıflar) ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni oluşturmaktadır. Öğretim programları ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni kazanım, öğrenme alanları, beceri ve okuryazarlıklar, değerler ile ölçme değerlendirme boyutları incelenerek betimsel analize tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular tablo ve şekiller verilerek açıklanmıştır. Araştırmada 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programına göre 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında öğrenme çıktı/kazanımlarının sayıca azaltıldığı, konu içeriklerinde değişiklik olduğu, çevre okuryazarlığı ve harita okuryazarlığının programdan çıkartıldığı, beceri sayılarının arttığı fakat programda doğrudan coğrafya ile ilgili becerilerin alt beceri aşamalarına yer verilmediği, değerler eğitiminin ön plana çıkartıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Bulgular doğrultusunda öğretim programlarının farklı yaklaşımlarla daha ayrıntılı incelenmesi önerilmiştir.

Bu araştırmanın amacı; öğrencilere girişimcilik becerisi kazandırma sürecini etkileyen bazı değişkenleri sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda incelemektir. Araştırmada olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin toplanmasında nitel veri toplama araçlarından biri olan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışma grubunda yer alan öğretmenlerin belirlenmesinde kartopu (zincir) örneklem modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu; 2021-2022 eğitim öğretim yılında Bursa ilinde bulunan; 107 Özel Ortaokul, 376 Resmi Ortaokul, 2 Resmi Yatılı Bölge Ortaokulu, 85 Resmi İmam Hatip Ortaokulu, 4 Resmi Bilim ve Sanat Merkezi okullarında görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinden gönüllü olarak araştırmaya katılmayı kabul eden 18 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışma grubunda yer alan sosyal bilgiler öğretmenlerinin araştırmacıya verdikleri cevaplar; on iki alt problem kapsamında incelenmiş, elde edilen bulgular betimsel analiz tekniği kullanılarak çözümlenmiş ve sonuçlandırılarak okuyuculara sunulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler sonucunda; aile etkisinin, uygulamalı eğitimin, meslek bilgisinin, sosyal bilgiler dersinin, teknoloji ve tasarım dersinin, inovasyon ve risk kavramlarının girişimcilik becerisi kazandırmada önemli olduğu ortaya çıkmıştır.