ALİ ŞİR NEVÂYÎ’NİN TANITTIĞI MUTASAVVIF KADINLAR

Abstract

Translate Article

Çağatay Edebiyatı’nın en büyük şair ve ilim adamlarından Ali Şir Nevāyî’nin Nesāyimü’l- Mahabbe min Şemāyimü’l Fütüvve adlı eseri, Türkçe yazılmış bir evliya ve şeyhler tezkiresidir. Türkçe yazılan bu türdeki ilk eser olması dolayısıyla hem Türk dili hem de tasavvuf tarihi açısından büyük bir öneme sahiptir. Özellikle edebî metinlerde ve menkıbelerde kadınlara olumlu yaklaşılmadığını, kadının nefsin sembollerinden biri olarak görüldüğünü söylemek mümkündür. Kurʿān-ı Kerîm’de Âl-i İmrān Sûresi’nde (3/14) kadınlar nefsin insanı aldatan unsurları içerisinde zikredildiğinden tasavvuf da kadına bu yaklaşımla bakar. Kadına karşı olumsuz yaklaşıma karşın yine de tasavvufta sûfî kadınların yer aldığını görmek mümkündür Tasavvufī anlayışın geliştiği ilk yüzyılda kadınların sayısı erkeklere oranla az olmakla beraber varlıkları azımsanamayacak ölçüdedir. Bu kadınların isim ve biyografilerinin kaydı erkekler tarafından yapılmıştır. Kadınlara dair bilgiler, sûfi metinlerinde erkeklerin bakış açılarıyla yer almıştır. Bu eserlerde kadınların varlığı, rolü ve saygınlığı belirtilmiştir. Nesāyimü’l Mahabbe min Şemāyimü’l Fütüvve’de Rābiʿa-i ʿAdeviyye (rahimehallāhu)’dan başlayarak otuz beş mutasavvıf kadın kısaca tanıtılmaktadır. Tam bir biyografi sayılamayacak bu tanıtımlarda daha çok bu kadınların tasavvufî dünya görüşlerini özetleyen cümleleri ve davranışları verilir. Bu çalışmada Ali Şir Nevayi'nin Nesāyimü’l- Mahabbe min Şemāyimü’l Fütüvve adlı eserinde geçen kadın mutasavvıflar ele alınacak Nevāyî’nin verdiği bilgiler farklı eserlerden de desteklenerek kadın mutasavvıfların tasavvuf tarihindeki yerleri ve önemleri üzerinde durulacaktır.